Mắt bão là vùng tâm của một cơn bão mạnh, nơi gió gần như lặng, mưa tạnh, có khi thấy cả trời xanh. Nó rộng thường vài chục km, nên khi mắt bão đi qua, một vùng có thể lặng gió từ vài chục phút tới một hai giờ. Ngay sau đó, thành mắt bão phía bên kia ập tới với gió mạnh nhất, thổi theo hướng ngược lại. Nhiều người thiệt mạng vì tưởng bão đã tan, ra ngoài sửa nhà đúng lúc này.
Cấu tạo một cơn bão nhìn từ trên cao
Ảnh vệ tinh của một cơn bão mạnh giống chiếc đĩa mây xoắn ốc. Từ ngoài vào trong có ba phần chính:
- Các dải mưa xoắn ở ngoài cùng: từng đợt mưa rào, gió giật xen lẫn quãng ngớt. Đây là thứ đầu tiên người trên bờ cảm thấy, có khi trước tâm bão cả ngày.
- Thành mắt bão: vòng mây dông dày đặc bao quanh tâm, nơi không khí bốc lên mạnh nhất, gió mạnh nhất và mưa to nhất.
- Mắt bão: vùng trung tâm, không khí từ trên cao chìm xuống, ấm lên và khô đi, làm tan mây. Vì vậy trời quang, gió nhẹ.
Không phải cơn bão nào cũng có mắt rõ ràng. Áp thấp nhiệt đới và bão yếu thường không có mắt. Mắt bão hiện rõ, tròn trịa trên ảnh vệ tinh là dấu hiệu cơn bão đã rất mạnh.
Mắt bão rộng bao nhiêu, đi qua mất bao lâu
Đường kính mắt bão phổ biến khoảng 20–60 km; có cơn rất nhỏ chỉ chục km, có cơn rộng hơn trăm km. Bão đổ bộ Việt Nam thường di chuyển 15–25 km/h. Một mắt bão rộng 30 km đi qua với tốc độ 20 km/h sẽ cho quãng lặng khoảng một tiếng rưỡi. Những con số này thay đổi theo từng cơn bão, nên không ai đoán trước được chính xác lúc gió quay lại.
Vì sao gió quay lại theo hướng ngược
Bão ở Bắc bán cầu xoáy ngược chiều kim đồng hồ. Khi nửa trước của bão đi qua, giả sử gió thổi từ hướng bắc. Khi mắt bão đi qua và nửa sau tới, gió đổi sang thổi từ hướng nam. Mái nhà, cây cối đã bị gió lay theo một chiều suốt mấy tiếng, nay bị giật theo chiều ngược lại. Những chỗ đã lỏng sẽ bung ra, cây đã nghiêng sẽ đổ.
Đó là lý do nửa sau của bão thường gây thiệt hại không kém nửa đầu, dù cường độ có thể đã giảm chút ít.
Những gì xảy ra ở một làng khi mắt bão đi qua
- Gió mạnh dần theo từng đợt mưa xoắn, tăng lên khi thành mắt bão tới gần. Đây là giai đoạn gió mạnh nhất nửa đầu.
- Đột ngột lặng gió, mưa tạnh, có thể có nắng hoặc trăng. Không khí oi, ngột ngạt. Áp suất xuống thấp nhất.
- Gió quay lại rất nhanh, từ lặng lên cấp mạnh nhất chỉ trong vài phút, theo hướng ngược lại.
- Gió giảm dần qua các dải mưa ngoài cùng của nửa sau.
Ở vùng ven biển, nước dâng do bão thường cao nhất ở phía bên phải đường đi và quanh thời điểm thành mắt bão đi qua. Quãng lặng không có nghĩa là nước đã rút.
Quy tắc vàng: chưa có bản tin bão đã qua thì chưa ra ngoài
Khi trời bỗng lặng giữa bão, hãy tự hỏi: bản tin đã nói bão đi qua chưa? Nếu tâm bão được dự báo đi ngang vùng bạn, quãng lặng rất có thể là mắt bão. Hãy:
- Ở nguyên trong nhà, ở chỗ trú đã chọn.
- Không lên mái chằng lại tôn, không ra sân buộc cây.
- Không đưa người đi sơ tán lúc này nếu chưa có lực lượng chức năng hướng dẫn.
- Dùng quãng lặng để kiểm tra nhanh trong nhà: có chỗ dột, nước vào không, mọi người có ổn không, sạc pin điện thoại nếu còn điện.
- Nghe đài, đọc tin để biết bão đã qua hẳn hay chưa.
Mắt bão và việc đánh giá cường độ
Với các nhà khí tượng, mắt bão là manh mối quan trọng. Ở những vùng có máy bay trinh sát bão như Đại Tây Dương, máy bay bay xuyên qua thành mắt bão để thả thiết bị đo áp suất ở tâm. Ở Tây Bắc Thái Bình Dương và Biển Đông, việc đánh giá chủ yếu dựa vào ảnh vệ tinh: độ tròn, độ rõ, nhiệt độ đỉnh mây quanh mắt giúp ước tính sức gió theo phương pháp Dvorak. Ra-đa thời tiết ven biển cũng cho thấy mắt bão khi bão vào gần bờ.
Đôi khi bão mạnh có hiện tượng "thay thành mắt bão": một thành mới hình thành bên ngoài thành cũ, cường độ tạm giảm rồi có thể mạnh lại. Đây là một trong những lý do dự báo cường độ khó hơn dự báo đường đi.
Bảng phân biệt: quãng ngớt giữa các dải mưa và mắt bão
| Dấu hiệu | Quãng ngớt giữa dải mưa | Mắt bão |
|---|---|---|
| Thời điểm | Trước hoặc sau khi tâm bão tới gần | Đúng lúc tâm bão đi qua |
| Gió | Giảm nhưng vẫn còn từng cơn | Gần như lặng hẳn |
| Bầu trời | Vẫn nhiều mây | Có thể quang, thấy nắng hoặc sao |
| Sau đó | Gió mưa trở lại cùng hướng | Gió mạnh nhất trở lại theo hướng ngược |
Cả hai trường hợp, câu trả lời giống nhau: ở trong nhà cho tới khi có tin chính thức.
Góc nhìn hôm nay: kể lại kinh nghiệm cho con cháu
Ở các làng ven biển miền Trung, nhiều người lớn tuổi từng chứng kiến cảnh trời lặng giữa bão rồi gió quật lại dữ dội. Đó là kinh nghiệm quý nhưng thường chỉ truyền miệng. Ngày nay, ảnh vệ tinh và ra-đa giúp dự báo khá chính xác lúc mắt bão đi qua từng vùng, nhưng điện thoại có thể mất sóng đúng lúc cần. Một quy ước đơn giản trong nhà, ai cũng thuộc, là "lặng giữa bão thì ngồi yên", có thể cứu một mạng người. Muốn xem mắt bão thật, hãy mở kho ảnh vệ tinh Himawari của Cơ quan Khí tượng Nhật Bản trong mùa bão.
Câu hỏi thường gặp
Mắt bão là gì?
Mắt bão là vùng tâm của một cơn bão mạnh, nơi không khí chìm xuống làm tan mây, nên gió gần như lặng và có thể thấy trời quang. Bao quanh mắt là thành mắt bão với gió mạnh nhất.
Mắt bão đi qua mất bao lâu?
Thường từ vài chục phút tới khoảng hai giờ, tuỳ đường kính mắt bão và tốc độ di chuyển của bão. Không thể đoán chính xác lúc gió quay lại.
Vì sao sau mắt bão gió lại mạnh?
Sau mắt bão là thành mắt bão phía bên kia, nơi gió mạnh nhất. Gió còn đổi sang hướng ngược lại nên những chỗ đã lỏng dễ bung ra.
Trời lặng giữa bão có nên ra ngoài sửa nhà không?
Không. Nếu tâm bão đi qua vùng bạn, đó có thể là mắt bão và gió sẽ quay lại rất nhanh. Chỉ ra ngoài khi có bản tin cho biết bão đã đi qua hẳn.
Bão nào cũng có mắt bão không?
Không. Áp thấp nhiệt đới và bão yếu thường không có mắt rõ. Mắt bão tròn, rõ trên ảnh vệ tinh là dấu hiệu bão rất mạnh.
