Khi thiên tai làm mất điện, mất sóng, liên lạc vẫn giữ được nếu chuẩn bị từ trước: sạc đầy điện thoại và sạc dự phòng, bật chế độ tiết kiệm pin, ưu tiên nhắn tin ngắn thay vì gọi điện, có radio chạy pin để nghe tin, có danh bạ giấy, chọn một người thân ở tỉnh khác làm đầu mối báo tin, và quy ước điểm hẹn khi lạc nhau. Khi cần cứu nạn khẩn cấp, gọi 112 hoặc 114; nếu không gọi được, thử nhắn tin, dùng còi, đèn pin và vật sáng màu để báo hiệu.
Vì sao mạng điện thoại hay "sập" khi thiên tai
- Trạm phát sóng mất điện: trạm có ắc quy, máy phát dự phòng nhưng chỉ đủ một thời gian; khi mất điện kéo dài, trạm ngừng phát.
- Cáp quang bị đứt do cây đổ, cột đổ, sạt lở.
- Quá tải: mọi người cùng gọi một lúc, mạng nghẽn.
- Trạm bị hư hại trực tiếp do gió bão, ngập.
Sau bão Yagi 2024, ở nhiều tỉnh miền Bắc, hàng nghìn trạm phát sóng bị gián đoạn trong những ngày đầu theo báo cáo của các nhà mạng. Các nhà mạng thường khôi phục dần trong vài ngày, ưu tiên khu vực trung tâm, rồi tới vùng sâu.
Trước thiên tai: chuẩn bị liên lạc
- Sạc đầy điện thoại, sạc dự phòng (nên có ít nhất một cục dung lượng lớn), đèn pin sạc kiêm sạc điện thoại.
- Có sạc điện thoại trên xe máy, ô tô (dùng được khi nổ máy, chú ý không nổ máy trong nhà kín).
- Radio nhỏ chạy pin hoặc quay tay để nghe đài khi mất điện, mất mạng.
- Danh bạ giấy ghi các số quan trọng, để trong túi khẩn cấp.
- Cài đặt sẵn: chế độ tiết kiệm pin, tắt các ứng dụng chạy nền không cần.
- Thống nhất trong nhà: người liên lạc ngoài vùng, điểm hẹn gần và xa (xem bài Kế hoạch gia đình).
- Kiểm tra máy có bật nhận tin nhắn cảnh báo khẩn cấp không (trong phần cài đặt tin nhắn của máy).
Trong thiên tai: giữ pin, giữ kênh
Tiết kiệm pin
- Giảm độ sáng màn hình, bật chế độ tiết kiệm pin hoặc chế độ máy bay, chỉ tắt khi cần liên lạc.
- Tắt Bluetooth, định vị, dữ liệu khi không dùng.
- Không dùng điện thoại làm đèn pin lâu; dùng đèn pin riêng.
- Nếu nhà có nhiều máy, luân phiên dùng một máy, giữ máy khác tắt làm dự phòng.
Nhắn tin thay vì gọi
Tin nhắn SMS tốn rất ít tài nguyên mạng, có thể gửi được khi cuộc gọi không thực hiện được, và được lưu lại để gửi khi mạng có lại. Tin ngắn gọn, đủ ý: "Cả nhà an toàn ở trường X. Bà ổn. Mất điện. Sẽ nhắn lại 18h."
Nghe tin chính thức
Radio là kênh bền nhất khi mất điện. Đài Tiếng nói Việt Nam và đài tỉnh phát bản tin thiên tai định kỳ, tăng tần suất khi có bão lũ. Loa phát thanh xã, thôn cũng là kênh quan trọng ở nông thôn.
Khi cần cứu nạn mà không gọi được
- Thử gọi 112 nhiều lần; số khẩn cấp có thể kết nối qua mạng khác nếu máy còn sóng của bất kỳ nhà mạng nào.
- Thử nhắn tin cho người thân, nhờ họ gọi cứu nạn cho mình, kèm địa chỉ cụ thể.
- Đăng lên mạng xã hội, nhóm cứu hộ địa phương với thông tin rõ: địa chỉ, số người, tình trạng (có người già, trẻ nhỏ, người bị thương), số điện thoại.
- Báo hiệu tại chỗ: còi (ba tiếng ngắn lặp lại là tín hiệu cầu cứu phổ biến), đèn pin nhấp nháy ban đêm, khăn, áo sáng màu treo trên mái.
- Viết chữ lớn "SOS" bằng vải, sơn trên mái nếu có thể (với trực thăng, xuồng cứu hộ).
Bảng kênh liên lạc theo tình huống
| Tình huống | Kênh nên dùng |
|---|---|
| Còn sóng, mạng nghẽn | Tin nhắn SMS, tin nhắn qua ứng dụng khi có dữ liệu |
| Mất sóng, còn điện | Radio, loa xã, đi bộ tới điểm có sóng (chỗ cao, gần trung tâm xã) |
| Mất cả điện lẫn sóng | Radio pin, loa xã, người đưa tin, điểm hẹn đã quy ước |
| Cần cứu nạn | 112, 114; nhờ người thân gọi giúp; còi, đèn, vải sáng màu |
| Báo bình an cho người ở xa | Tin nhắn ngắn cho người liên lạc ngoài vùng |
Một số công cụ đáng biết
- Bộ đàm cầm tay: liên lạc trong phạm vi gần giữa các nhà, đội xung kích, không cần mạng.
- Điện thoại vệ tinh: đắt, thường chỉ lực lượng cứu hộ, chính quyền có.
- Tính năng nhắn tin khẩn cấp qua vệ tinh có trên một số dòng điện thoại mới ở một số nước; chưa chắc dùng được ở Việt Nam, cần kiểm tra trước.
- Máy thông tin liên lạc trên tàu cá: ngư dân dùng để nhận bản tin bão, liên lạc với đồn biên phòng, đài thông tin duyên hải.
Góc nhìn hôm nay: không phụ thuộc vào một kênh
Điện thoại thông minh làm chúng ta quen với việc mọi thứ đều qua một chiếc máy. Thiên tai cho thấy điều ngược lại: khi điện thoại im lặng, những thứ cũ như radio, loa xã, danh bạ giấy, điểm hẹn lại trở thành cứu cánh. Hãy kiểm tra xem nhà mình còn chiếc radio nào chạy pin không, và nếu không, đó là món đồ đáng mua trước mùa mưa bão.
Câu hỏi thường gặp
Mất sóng điện thoại khi bão thì liên lạc thế nào?
Nghe radio chạy pin và loa xã để biết tin, đi tới chỗ cao hoặc trung tâm xã nơi có thể còn sóng, dùng điểm hẹn đã quy ước. Khi có chút sóng, ưu tiên nhắn tin ngắn.
Vì sao nên nhắn tin thay vì gọi khi có thiên tai?
Tin nhắn SMS tốn ít tài nguyên mạng, có thể gửi khi cuộc gọi không kết nối được, và được lưu lại để gửi khi mạng có lại, giúp giảm nghẽn mạng chung.
Không gọi được 112 thì cầu cứu bằng cách nào?
Nhắn tin nhờ người thân gọi giúp kèm địa chỉ, đăng lên nhóm cứu hộ địa phương, dùng còi ba tiếng ngắn, đèn pin nhấp nháy và vải sáng màu trên mái để báo hiệu.
Làm sao để điện thoại giữ pin lâu khi mất điện?
Giảm độ sáng, bật chế độ tiết kiệm pin hoặc chế độ máy bay, tắt Bluetooth, định vị, dữ liệu khi không dùng, và dùng đèn pin riêng thay vì đèn điện thoại.