Chằng chống mái tôn trước bão đúng cách là giữ cho mái không bị gió lật từ mép: bắt thêm vít ở các mép và nóc, đè thanh gỗ hoặc tre dọc mép rồi buộc dây xuống móc neo chắc dưới đất hoặc vào khung nhà, và bịt khe hở để gió không chui vào dưới mái. Với mái ngói, việc chính là đè lưới hoặc thanh nẹp, chèn vữa những viên ngói lỏng và bao viền mái. Bao cát đặt lên mái chỉ là phần phụ, đặt sai còn gây sập.
Vì sao mái bị tốc: lực nâng chứ không phải lực đẩy
Khi gió thổi qua mái, áp suất trên mặt mái giảm, giống như gió thổi qua cánh máy bay. Nếu có khe hở ở đầu hồi, mép mái hoặc cửa sổ bị vỡ, gió chui vào trong làm áp suất bên dưới tăng. Hai lực cộng lại kéo mái lên. Tấm tôn thường bung ở mép trước, rồi cả mảng bị cuốn theo như lật trang sách.
Từ đó có ba nguyên tắc: giữ mép, bịt khe, nối mái xuống đất. Mọi cách chằng dân gian hiệu quả đều làm ít nhất một trong ba việc này.
Mái tôn: làm theo thứ tự
Bước 1. Kiểm tra vít và xà gồ
Đi dọc từ dưới nhìn lên, hoặc trèo lên khi trời còn lặng, tìm vít bị rỉ, long, mất đệm cao su. Tôn bị rỉ thủng quanh lỗ vít thì vít mới cũng không giữ được; phải bắt vít ở chỗ tôn còn lành hoặc thay tấm. Xà gồ gỗ mục, xà gồ thép rỉ chân cũng làm cả mái bung dù vít còn tốt.
Bước 2. Bắt thêm vít ở mép và nóc
Mép mái (phần chìa ra ngoài tường), hai đầu hồi và đường nóc là chỗ chịu lực hút lớn nhất. Thợ thường khuyên tăng mật độ vít ở các vùng này lên gấp đôi so với giữa mái, dùng vít có đệm cao su, bắt vào đỉnh sóng tôn chứ không bắt vào lòng máng.
Bước 3. Đè thanh nẹp và buộc dây
Đặt các thanh tre, gỗ hoặc thép hộp chạy ngang qua mái, cách mép khoảng 30–50 cm, mỗi thanh buộc hai đầu bằng dây thép hoặc dây dù xuống móc neo. Móc neo có thể là cọc đóng sâu dưới đất, khoen bê tông, hoặc buộc vào cột nhà. Dây kéo theo phương gần thẳng đứng sẽ giữ tốt hơn dây kéo xiên.
Bước 4. Bịt khe đầu hồi, cửa sổ
Khe giữa tường và mái ở đầu hồi, ô thoáng, cửa sổ kính dễ vỡ đều là cửa vào của gió. Bịt ô thoáng bằng ván, đóng nẹp cửa sổ, đóng cửa chính chặt. Một ô cửa kính vỡ giữa bão có thể làm mái bay dù đã chằng kỹ.
Bao cát trên mái: đặt đúng chỗ, đúng lượng
Bao cát giúp đè mép tôn, nhưng mỗi bao 20–30 kg, chất nhiều lên mái tôn mỏng, xà gồ yếu sẽ làm võng hoặc sập. Nguyên tắc thợ hay dùng:
- Chỉ đặt bao cát dọc mép và nóc, đúng ngay trên xà gồ, không đặt giữa nhịp.
- Nối các bao bằng dây thành một hàng để chúng không lăn và không bị gió cuốn thành vật bay.
- Không chất bao cát lên mái fibro xi măng, mái ngói (dễ vỡ).
- Thay bao nilon bằng bao tải dệt; bao rách giữa bão thì cát chảy hết, chỉ còn vỏ bao bay.
Mái ngói: chống xô, chống lật viên
Viên ngói nặng hơn tôn nên ít khi bay cả mảng, nhưng lại hay bị xô từng viên, gió lùa vào lỗ hổng rồi lột dần. Cách làm phổ biến:
- Thay ngay viên vỡ, chèn lại những viên lỏng.
- Miết vữa viền mái, bờ nóc, bờ chảy (đường giao giữa các mái).
- Ở vùng hay có bão mạnh, một số nhà phủ lưới thép hoặc lưới B40 lên mái rồi buộc chặt viền, hoặc đè thanh nẹp gỗ ngang như mái tôn.
Ngói rơi từ trên cao xuống là vật sắc nặng. Khi bão đang vào, không đứng dưới mái hiên, không ra sân.
An toàn khi làm việc trên mái
- Làm từ một hai ngày trước khi bão vào, lúc trời còn lặng, ban ngày.
- Có người dưới đất giữ thang, đưa đồ. Không làm một mình.
- Không trèo lên mái tôn ướt, mái fibro (dễ vỡ, rơi xuyên qua). Bước trên đường xà gồ.
- Tránh xa dây điện chạy gần mái. Nếu dây điện vướng mái, báo điện lực, không tự gỡ.
- Khi gió đã mạnh dần lên cấp 6–7, xuống ngay. Không có mái nào đáng đổi bằng một cú ngã.
Bảng chuẩn bị theo loại mái
| Loại mái | Điểm yếu | Việc nên làm trước bão |
|---|---|---|
| Tôn mỏng, vít ít | Mép bung, rỉ quanh vít | Bắt thêm vít mép, đè nẹp, buộc dây xuống neo |
| Ngói đất nung | Ngói xô, vỡ, lột dần | Thay viên vỡ, miết vữa viền, phủ lưới |
| Fibro xi măng | Giòn, dễ vỡ | Đè nẹp từ xà gồ, không đứng lên, không chất bao cát |
| Bạt, lá, mái tạm | Bay cả mảng | Hạ bớt, buộc chéo; người ở nên sơ tán khi bão mạnh |
Góc nhìn hôm nay: chằng một lần, dùng nhiều mùa
Ở nhiều làng ven biển miền Trung, nhà nào cũng có sẵn móc neo, dây và thanh nẹp cất dưới gầm, đến mùa bão là đem ra dùng. Đó là cách đáng học: đổ sẵn vài khoen bê tông ở chân tường, đánh dấu vị trí xà gồ ở mép mái, cất bộ dây và nẹp chung một chỗ. Khi có tin bão, việc chằng chống rút từ một ngày xuống một hai giờ. Muốn làm mái mới bền hơn, hãy hỏi thợ về khoảng cách xà gồ, độ dày tôn và cách neo mái vào tường ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Chằng mái tôn trước bão bằng gì?
Phổ biến nhất là bắt thêm vít ở mép và nóc, rồi đè thanh tre, gỗ hoặc thép hộp ngang mái và buộc dây thép xuống móc neo dưới đất. Bịt khe đầu hồi và cửa sổ để gió không chui vào dưới mái.
Có nên chất bao cát lên mái tôn không?
Có thể, nhưng chỉ đặt dọc mép và nóc, ngay trên xà gồ, nối các bao với nhau. Chất quá nhiều hoặc đặt giữa nhịp có thể làm võng, sập mái.
Vì sao mái tôn hay bị tốc từ mép?
Gió thổi qua tạo lực hút trên mặt mái, mạnh nhất ở mép và đầu hồi. Nếu có khe hở, gió chui vào bên dưới nâng mái lên, khiến tấm tôn bung từ mép rồi cuốn cả mảng.
Mái ngói chống bão thế nào?
Thay viên vỡ, chèn viên lỏng, miết vữa viền mái và bờ nóc. Ở vùng bão mạnh có thể phủ lưới thép hoặc đè nẹp gỗ rồi buộc chặt viền.
Khi nào phải ngừng làm trên mái?
Khi gió bắt đầu mạnh lên, trời mưa làm mái trơn hoặc trời tối. Việc chằng chống nên xong từ một hai ngày trước khi bão vào.
