Một bản tin bão của Việt Nam luôn có bốn phần cần đọc: vị trí tâm bão hiện tại, cường độ (cấp gió và gió giật), dự báo đường đi trong 24–72 giờ tới và vùng nguy hiểm kèm cấp độ rủi ro thiên tai. Người ở đất liền nên đọc thêm phần "ảnh hưởng" — nơi ghi rõ khi nào gió mạnh lên, mưa bao nhiêu milimét và nước dâng cao bao nhiêu. Đọc đúng thứ tự này, bạn biết mình còn bao nhiêu giờ để chuẩn bị.
Tâm bão: một điểm trên bản đồ, không phải toàn bộ cơn bão
Bản tin ghi "vị trí tâm bão ở khoảng 17,5 độ vĩ bắc, 112,3 độ kinh đông". Đó là toạ độ của phần lõi, nơi áp suất thấp nhất. Nhưng gió mạnh có thể trải rộng hàng trăm km quanh tâm. Một cơn bão lớn có bán kính gió mạnh từ cấp 6 trở lên tới 200–300 km, nghĩa là tâm bão còn cách bờ một ngày đường thì ven biển đã bắt đầu có gió giật.
Sai lầm hay gặp là nhìn đường đi dự báo, thấy tâm bão "chỉ" đổ bộ ở tỉnh bên cạnh rồi yên tâm. Vùng bên phải hướng đi của bão (theo chiều bão di chuyển, ở Bắc bán cầu) thường gió mạnh hơn vì tốc độ di chuyển cộng thêm vào tốc độ gió xoáy. Vùng nằm bên phải đường đi lại hay hứng nước dâng cao nhất.
Cường độ: đọc cả gió mạnh nhất lẫn gió giật
Dòng "sức gió mạnh nhất vùng gần tâm bão mạnh cấp 11 (103–117 km/h), giật cấp 14" cho biết hai việc. Cấp 11 là sức gió duy trì; cấp 14 là những cú giật có thể đến. Chằng chống nhà phải tính theo gió giật, không phải gió trung bình.
Bản tin còn ghi xu hướng: "bão có khả năng mạnh thêm" hay "suy yếu dần". Bão đi trên vùng biển ấm, ít gió đứt (gió ở các tầng cao thấp chênh lệch nhỏ) dễ mạnh nhanh. Có những cơn bão tăng hai ba cấp chỉ trong một ngày, nên đừng chuẩn bị theo cường độ hiện tại mà theo cường độ dự báo lúc vào bờ.
Đường đi dự báo và "nón sai số"
Trên bản đồ dự báo, đường đi của bão thường vẽ thành một đường nối các điểm dự báo theo mốc giờ, bao quanh là vùng hình phễu loe dần. Vùng phễu đó thể hiện độ không chắc chắn: càng xa trong tương lai, sai số càng lớn. Tâm bão có thể đi bất cứ đâu trong vùng ấy.
| Mốc dự báo | Ý nghĩa với người dân |
|---|---|
| 72 giờ | Biết vùng nào có khả năng bị ảnh hưởng. Bắt đầu kiểm tra mái, mua đồ dự trữ. |
| 48 giờ | Đường đi rõ hơn. Chằng chống, gia cố, đưa thuyền vào nơi trú. |
| 24 giờ | Gần như chắc chắn vùng đổ bộ. Sơ tán người ở nhà yếu, vùng trũng. |
| Dưới 12 giờ | Ở yên trong nhà an toàn, không làm việc trên mái nữa. |
Đừng đợi tới bản tin 24 giờ mới chuẩn bị. Gió đã mạnh thì không ai lên mái được nữa; hàng quán cũng hết đèn pin, nến, pin.
Vùng nguy hiểm trên biển và lệnh cấm biển
Với ngư dân, phần quan trọng nhất là "vùng nguy hiểm" giới hạn bằng toạ độ: ví dụ "phía bắc vĩ tuyến 15, phía tây kinh tuyến 115". Tàu thuyền hoạt động trong vùng này có nguy cơ cao gặp gió mạnh, sóng lớn và lốc xoáy. Từ bản tin, bộ đội biên phòng và chính quyền ven biển ra lệnh cấm biển, kêu gọi tàu vào bờ hoặc ra khỏi vùng nguy hiểm.
Người trên bờ có thể giúp người thân đang đi biển bằng cách gọi báo vị trí bão, nhưng đừng tự suy đoán đường đi. Tàu cá có máy thu bản tin, máy liên lạc tầm xa; nghe bản tin chính thức là chắc nhất.
Phần "ảnh hưởng": mưa, nước dâng, sóng
Nhiều người chỉ đọc tới đường đi rồi bỏ qua phần cuối, trong khi đây là phần nói thẳng với từng địa phương. Bản tin thường ghi:
- Gió trên đất liền: "từ chiều tối nay, ven biển các tỉnh … gió mạnh dần lên cấp 8–9, vùng gần tâm cấp 10–11".
- Mưa: "lượng mưa phổ biến 150–250 mm, có nơi trên 400 mm". Lượng mưa trên 200 mm trong một hai ngày là đủ gây ngập vùng trũng và sạt lở vùng núi.
- Nước dâng: "nước dâng do bão 1–2 m, kết hợp triều cường". Khi con số này xuất hiện, khu dân cư sát biển, cửa sông phải tính chuyện rời đi.
- Cảnh báo lũ, sạt lở: thường có bản tin riêng đi kèm cho các lưu vực sông.
Theo dõi bản tin ở đâu cho đúng
Nguồn chính thức là Trung tâm Dự báo khí tượng thuỷ văn quốc gia (nchmf.gov.vn), phát tin định kỳ, khi bão gần bờ thì tăng lên hằng giờ. Đài truyền hình, đài phát thanh quốc gia và loa phát thanh xã đọc lại bản tin này. Tin nhắn cảnh báo của nhà mạng gửi theo yêu cầu của cơ quan phòng chống thiên tai cũng là kênh nên tin.
Các trang theo dõi bão quốc tế có bản đồ đẹp, cập nhật nhanh, và rất có ích để hiểu thêm. Nhưng chúng không thay được tin chính thức, vì lệnh sơ tán, cấm biển, cho học sinh nghỉ học đều căn cứ vào bản tin trong nước. Khi hai nguồn lệch nhau, hãy làm theo bên thận trọng hơn.
Góc nhìn hôm nay: tập đọc một bản tin khi trời còn đẹp
Đọc bản tin là kỹ năng, và học lúc bình thường dễ hơn lúc đang lo. Một cách luyện đơn giản: mở lại bản tin của một cơn bão năm trước, khoanh vị trí nhà mình trên bản đồ, thử trả lời ba câu: bão gần nhất cách nhà bao xa, gió lúc gần nhất cấp mấy, mưa bao nhiêu. Rồi so với những gì gia đình nhớ đã xảy ra. Làm một lần là lần sau nhìn bản tin không còn thấy mơ hồ.
Câu hỏi thường gặp
Tâm bão đổ bộ tỉnh khác thì tỉnh mình có sao không?
Có thể có. Gió mạnh trải rộng hàng trăm km quanh tâm, và mưa lớn có thể kéo dài khi bão đi sâu vào đất liền. Hãy đọc phần ảnh hưởng trong bản tin xem tỉnh mình có tên không.
Vùng phễu quanh đường đi của bão là gì?
Đó là vùng thể hiện sai số dự báo: tâm bão có thể đi bất cứ đâu trong vùng này. Càng xa thời điểm hiện tại, phễu càng rộng vì dự báo càng kém chắc chắn.
Nước dâng do bão là gì?
Nước dâng là mực nước biển dâng cao bất thường do gió bão đẩy nước vào bờ và áp suất thấp hút nước lên. Gặp lúc triều cường, nước dâng có thể tràn sâu vào khu dân cư ven biển.
Nên theo dõi bản tin bão ở đâu?
Nguồn chính thức là Trung tâm Dự báo khí tượng thuỷ văn quốc gia, được truyền hình, phát thanh và loa xã đọc lại. Tin nhắn cảnh báo của nhà mạng cũng là kênh đáng tin.
Bão sắp vào bao lâu thì nên chằng chống nhà?
Nên làm khi bản tin cho thấy vùng mình có khả năng bị ảnh hưởng, thường từ 48–72 giờ trước. Khi gió đã mạnh thì lên mái rất nguy hiểm và không kịp mua vật tư.
