Kế hoạch ứng phó thiên tai của gia đình là một tờ giấy trả lời trước những câu hỏi mà lúc khẩn cấp không ai kịp nghĩ: thiên tai nào hay gặp ở nhà mình, khi nào thì đi, đi đâu, đường nào, ai lo cho ai, gặp nhau ở đâu nếu lạc, gọi ai, đồ gì mang theo. Viết ra trên một trang, dán ở chỗ ai cũng thấy, và cả nhà cùng đọc qua một lần đầu mùa mưa bão là đủ để biến lúng túng thành hành động.
Vì sao cần viết ra giấy
Khi thiên tai tới, người ta căng thẳng, quên những thứ quen thuộc nhất như số điện thoại người thân hay chỗ để giấy tờ. Điện thoại có thể hết pin, mất sóng. Một tờ giấy dán ở cửa tủ lạnh, sau cửa ra vào, có bản sao trong túi khẩn cấp, sẽ là "trí nhớ chung" của cả nhà. Trẻ con nhìn tờ giấy cũng biết việc của mình.
Mẫu kế hoạch một trang
| Mục | Điền cho nhà mình |
|---|---|
| 1. Thiên tai hay gặp | Ví dụ: bão, lũ, ngập; sạt lở; hạn mặn; rét hại |
| 2. Dấu hiệu phải hành động | Ví dụ: có lệnh sơ tán; trạm sông X lên báo động II; suối đục, nghe ầm |
| 3. Nơi trú trong nhà | Phòng nào khi bão vào, tầng nào khi ngập |
| 4. Điểm sơ tán | Tên, địa chỉ, đường đi (không qua ngầm, chỗ trũng) |
| 5. Điểm hẹn nếu lạc nhau | Gần nhà (ví dụ cổng trường) và xa nhà (nhà người thân ở xã khác) |
| 6. Ai lo cho ai | Ví dụ: bố lo bà nội, mẹ lo bé út, anh cả mang túi giấy tờ |
| 7. Số điện thoại | 112, 113, 114, 115; trưởng thôn; cán bộ xã; người thân trong và ngoài tỉnh |
| 8. Người liên lạc ngoài vùng | Một người ở tỉnh khác để cả nhà cùng báo tin |
| 9. Việc trước khi rời nhà | Ngắt cầu dao, khoá gas, vật nuôi, khoá cửa, báo trưởng thôn |
| 10. Đồ mang theo | Túi khẩn cấp ở đâu, giấy tờ ở đâu |
Từng mục, vài lưu ý
Thiên tai hay gặp
Hỏi người lớn tuổi, cán bộ xã, xem bản đồ nguy cơ. Nhà ở chân đồi khác nhà ở ven biển, khác nhà phố trũng. Kế hoạch tập trung vào hai ba loại thiên tai chính, không cần ôm hết.
Dấu hiệu phải hành động
Viết cụ thể bằng thứ nhà mình nhìn thấy được. "Nước vào tới bậc thềm thứ hai thì kê đồ lên gác" có ích hơn "khi lũ lớn thì kê đồ".
Điểm hẹn
Chọn hai điểm: một gần nhà, nếu chỉ bị chia tách trong xóm; một xa hơn, nếu cả khu phải sơ tán. Trẻ lớn phải thuộc cả hai điểm.
Người liên lạc ngoài vùng
Khi thiên tai xảy ra, mạng trong vùng nghẽn nhưng gọi hoặc nhắn ra tỉnh khác đôi khi dễ hơn. Chọn một người thân ở xa làm "trạm trung chuyển": ai trong nhà liên lạc được thì báo tin cho người này.
Ai lo cho ai
Phân công rõ tránh cảnh mọi người cùng chạy đi lo một việc và bỏ quên việc khác. Người già, người khuyết tật, trẻ nhỏ phải có người được giao cụ thể.
Cùng làm kế hoạch: một buổi tối là đủ
- Cả nhà ngồi lại, kể lại lần thiên tai gần nhất: chuyện gì đã xảy ra, chỗ nào lúng túng.
- Điền từng mục trong mẫu, ai cũng góp ý, kể cả trẻ con.
- Đi thử đường tới điểm sơ tán vào cuối tuần.
- Dán tờ kế hoạch ở chỗ dễ thấy, bỏ một bản vào mỗi túi khẩn cấp, chụp ảnh lưu trong điện thoại.
- Xem lại mỗi năm một lần, hoặc khi có thay đổi (sinh em bé, có người già về ở cùng, chuyển nhà).
Kế hoạch của xóm, của xã
Kế hoạch gia đình nên khớp với kế hoạch của thôn, xã: điểm sơ tán chung, tín hiệu kẻng, loa, danh sách hộ ưu tiên. Hãy hỏi trưởng thôn trong cuộc họp đầu mùa mưa bão. Nhiều nơi ở miền Trung đã có tổ xung kích phòng chống thiên tai thôn, "nhà an toàn" của xóm và quy ước "nhà nhận nhà". Biết những điều này giúp kế hoạch gia đình thực tế hơn.
Những sai lầm hay gặp
- Kế hoạch chỉ ở trong đầu một người, người đó đi vắng là cả nhà lúng túng.
- Chỉ lưu số điện thoại trong máy, không có danh bạ giấy.
- Điểm sơ tán phải đi qua ngầm tràn, đường trũng.
- Quên người già sống một mình ở nhà bên cạnh.
- Viết xong rồi cất trong ngăn kéo, không ai đọc lại.
Góc nhìn hôm nay: tờ giấy rẻ nhất trong nhà
Ở Nhật Bản, Philippines, nhiều trường học giao bài tập cho học sinh về nhà cùng bố mẹ làm kế hoạch thiên tai gia đình. Đó là cách vừa dạy trẻ, vừa nhắc người lớn. Ở Việt Nam, Hội Chữ thập đỏ và các chương trình phòng chống thiên tai dựa vào cộng đồng cũng có mẫu kế hoạch hộ gia đình. Nếu chưa có mẫu, tờ bảng trong bài này là đủ để bắt đầu ngay tối nay.
Câu hỏi thường gặp
Kế hoạch ứng phó thiên tai gia đình gồm những gì?
Thiên tai hay gặp, dấu hiệu phải hành động, nơi trú trong nhà, điểm sơ tán và đường đi, điểm hẹn khi lạc nhau, phân công ai lo cho ai, số điện thoại khẩn cấp, người liên lạc ngoài vùng, việc trước khi rời nhà và đồ mang theo.
Vì sao cần người liên lạc ở tỉnh khác?
Khi thiên tai, mạng trong vùng thường nghẽn, nhưng liên lạc ra tỉnh khác đôi khi dễ hơn. Người thân ở xa làm trạm trung chuyển tin để cả nhà biết nhau bình an.
Bao lâu nên xem lại kế hoạch?
Ít nhất mỗi năm một lần, trước mùa mưa bão, hoặc khi gia đình có thay đổi như sinh em bé, có người già về ở cùng, chuyển nhà.
Trẻ con có cần biết kế hoạch không?
Có. Trẻ lớn cần thuộc điểm hẹn, số điện thoại người thân và việc của mình. Cùng con làm kế hoạch giúp trẻ bình tĩnh hơn khi có thiên tai.
