Giữ giấy tờ quan trọng qua mùa thiên tai cần làm hai việc: cất bản gốc trong túi hoặc hộp chống nước đặt ở chỗ cao, dễ mang theo khi sơ tán; và có bản sao ở nơi khác (bản photo gửi người thân, ảnh chụp lưu trên điện thoại và lưu trữ trực tuyến, giấy tờ điện tử trên ứng dụng VNeID). Nhiều gia đình sau lũ mất sổ đỏ, giấy khai sinh, bằng cấp, và việc làm lại tốn rất nhiều thời gian; chuẩn bị trước chỉ mất một buổi tối.
Những giấy tờ cần giữ
| Nhóm | Giấy tờ |
|---|---|
| Nhân thân | Căn cước, hộ chiếu, giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn |
| Nhà đất, tài sản | Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ, sổ hồng), giấy tờ mua bán, đăng ký xe |
| Tài chính | Sổ tiết kiệm, hợp đồng vay, hợp đồng bảo hiểm |
| Sức khoẻ | Thẻ bảo hiểm y tế, sổ khám bệnh, đơn thuốc, sổ tiêm chủng của trẻ |
| Học tập, công việc | Bằng cấp, học bạ, chứng chỉ, hợp đồng lao động |
| Liên lạc | Danh bạ giấy: số người thân, trưởng thôn, cán bộ xã, bệnh viện |
Bản gốc: chống nước, đặt cao, mang theo được
- Túi zip nhựa dày hoặc túi chống nước chuyên dụng: cho từng nhóm giấy tờ vào một túi, gấp miệng, rồi bỏ tất cả vào một túi lớn hơn.
- Hộp nhựa có nắp gioăng hoặc cặp hồ sơ chống nước: chứa được nhiều, bảo vệ khỏi bẹp nát.
- Đặt ở chỗ cao trong nhà, trên gác, cao hơn mức lũ từng thấy, gần túi khẩn cấp.
- Một người được giao mang túi giấy tờ khi sơ tán, ghi trong kế hoạch gia đình.
- Két sắt chống cháy chưa chắc chống nước; nếu dùng két, vẫn nên bỏ giấy tờ trong túi chống nước bên trong.
Bản sao: ba lớp dự phòng
Lớp 1: bản photo
Photo các giấy tờ quan trọng, cất một bộ trong túi khẩn cấp, gửi một bộ cho người thân ở nơi khác (nhất là ở tỉnh khác, ít khả năng cùng bị thiên tai). Bản photo không thay được bản gốc nhưng giúp làm lại nhanh hơn rất nhiều.
Lớp 2: ảnh chụp trên điện thoại và lưu trữ trực tuyến
Chụp rõ từng trang, lưu vào một thư mục riêng trên điện thoại và đồng bộ lên dịch vụ lưu trữ trực tuyến có mật khẩu mạnh. Chú ý bảo mật: không gửi ảnh giấy tờ qua nhóm chat đông người, không lưu ở nơi người lạ truy cập được.
Lớp 3: giấy tờ điện tử
Ứng dụng định danh điện tử VNeID của Bộ Công an cho phép tích hợp căn cước điện tử và một số giấy tờ như thẻ bảo hiểm y tế, giấy phép lái xe, đăng ký xe. Khi mất giấy tờ vì lũ, thông tin trên VNeID và các cơ sở dữ liệu quốc gia giúp việc xác minh, làm lại thuận lợi hơn. Hãy kích hoạt tài khoản và tích hợp giấy tờ trước mùa mưa bão.
Đồ quý không phải giấy tờ
Ngoài giấy tờ, nhiều gia đình có những thứ không mua lại được: ảnh cũ của ông bà, sổ gia phả, thư từ, đồ thờ. Ảnh cũ nên được scan hoặc chụp lại, lưu bản số ở nhiều nơi; bản gốc cất trong hộp kín đặt trên cao. Sổ gia phả có thể nhờ con cháu ở xa giữ một bản sao. Vàng, tiền tiết kiệm nên cân nhắc gửi ngân hàng thay vì cất trong nhà ở vùng hay ngập, vì sau lũ có nhiều trường hợp mất tiền, mất vàng giấu dưới nền nhà hoặc bị trôi theo tủ.
Giấy tờ bị ướt: xử lý thế nào
- Không chà xát, không phơi nắng gắt, không sấy nóng trực tiếp.
- Nhẹ nhàng tách từng tờ, đặt lên giấy thấm hoặc khăn sạch, phơi nơi thoáng gió, râm mát.
- Giấy dính bùn: để khô rồi phủi nhẹ, không rửa mạnh.
- Giấy tờ quá hỏng: liên hệ cơ quan đã cấp để làm lại; mang theo bản photo, ảnh chụp nếu có.
- Sổ đỏ hư hỏng: hỏi văn phòng đăng ký đất đai về thủ tục cấp đổi.
Làm lại giấy tờ sau thiên tai
Sau những trận thiên tai lớn, chính quyền thường có hướng dẫn và hỗ trợ làm lại giấy tờ cho người dân bị mất. Việc nên làm:
- Lập danh sách giấy tờ bị mất, hỏng.
- Liên hệ UBND xã, công an xã để được hướng dẫn thủ tục cụ thể.
- Mang theo mọi bằng chứng còn lại: bản photo, ảnh chụp, giấy tờ liên quan.
- Theo dõi thông báo về thủ tục rút gọn, miễn phí (nếu có) cho vùng bị thiên tai.
Góc nhìn hôm nay: một buổi tối cho cả đời giấy tờ
Người dân vùng lũ miền Trung có kinh nghiệm treo túi giấy tờ lên xà nhà cao nhất mỗi mùa lụt. Ngày nay, cộng thêm ảnh chụp, lưu trữ trực tuyến và giấy tờ điện tử, gia đình có thêm lớp bảo vệ. Một buổi tối gom giấy tờ, chụp ảnh, bỏ vào túi chống nước, gửi bản photo cho người thân là việc làm một lần mà dùng được nhiều năm. Hãy làm trước khi bản tin có bão.
Câu hỏi thường gặp
Mùa lũ cất giấy tờ quan trọng ở đâu?
Trong túi hoặc hộp chống nước, đặt ở chỗ cao trong nhà, cao hơn mức lũ từng thấy, gần túi khẩn cấp để mang theo khi sơ tán.
Có nên chụp ảnh giấy tờ lưu trên điện thoại không?
Nên, như một lớp dự phòng, kèm lưu trữ trực tuyến có mật khẩu mạnh. Chú ý bảo mật, không gửi ảnh giấy tờ vào nhóm chat đông người.
Giấy tờ bị ướt nước lũ xử lý thế nào?
Tách nhẹ từng tờ, đặt lên giấy thấm, phơi nơi râm thoáng, không phơi nắng gắt hay sấy nóng. Giấy tờ quá hỏng thì liên hệ cơ quan cấp để làm lại.
VNeID giúp gì khi mất giấy tờ vì thiên tai?
VNeID cho phép tích hợp căn cước điện tử và một số giấy tờ như thẻ bảo hiểm y tế, giấy phép lái xe, giúp xác minh và làm lại giấy tờ thuận lợi hơn khi bản giấy bị mất.
