Diễn tập thoát hiểm cùng trẻ con là cách để kế hoạch thiên tai của gia đình trở thành phản xạ: cả nhà cùng làm thử các bước như nghe tín hiệu, mang túi khẩn cấp, đi tới chỗ trú hoặc điểm sơ tán, gặp nhau ở điểm hẹn, trong khoảng 15–30 phút, giống một trò tập dượt nhẹ nhàng chứ không phải doạ trẻ. Làm một hai lần mỗi năm, nhất là trước mùa mưa bão, trẻ sẽ biết mình phải làm gì và bình tĩnh hơn khi chuyện thật xảy ra.
Vì sao trẻ cần được tập
Trẻ nhỏ học bằng làm, không phải bằng nghe giảng. Một đứa trẻ đã từng tự đeo ba lô, cầm đèn pin, đi cùng bố mẹ lên gác hay tới cổng trường một lần sẽ nhớ lâu hơn nhiều so với mười lần được dặn. Khi có thiên tai, người lớn bận rộn, trẻ biết việc của mình giúp cả nhà nhanh hơn. Trẻ được chuẩn bị cũng ít hoảng sợ hơn, vì những gì đang xảy ra "giống như lần tập".
Chuẩn bị buổi tập
- Chọn ngày cuối tuần, trời đẹp, cả nhà rảnh.
- Đọc lại kế hoạch gia đình (xem bài Kế hoạch ứng phó thiên tai một trang giấy).
- Kể cho trẻ nghe trước: "Hôm nay nhà mình tập như khi có bão to, để ai cũng biết làm gì."
- Chuẩn bị túi khẩn cấp, đèn pin, còi.
- Chọn một kịch bản phù hợp với nơi ở: bão, lũ, sạt lở, động đất, cháy.
Kịch bản mẫu theo loại thiên tai
| Kịch bản | Các bước tập | Thời gian |
|---|---|---|
| Bão vào | Nghe "báo bão" → đóng cửa sổ → cả nhà vào phòng trú → mang túi, đèn pin → ngồi yên 5 phút | 10–15 phút |
| Lũ lên | Nghe "nước lên" → mỗi người mang việc được giao (giấy tờ, túi) → lên gác hoặc đi tới điểm sơ tán theo đường đã chọn | 15–30 phút |
| Sạt lở, lũ quét | Nghe kẻng hoặc còi → bỏ đồ, chạy lên chỗ cao theo hướng vuông góc với suối → điểm danh | 10–15 phút |
| Động đất | Nghe "động đất" → cúi xuống, che đầu, bám chặt dưới bàn → đếm 60 giây → đi ra ngoài bình tĩnh tới chỗ trống | 5–10 phút |
| Lạc nhau | Giả sử không thấy bố mẹ → trẻ tới điểm hẹn gần, đọc số điện thoại người thân | 10 phút |
Việc riêng cho trẻ theo tuổi
3–5 tuổi
- Nắm tay người lớn, đi theo, không chạy lung tung.
- Mang ba lô nhỏ của mình có đồ chơi quen thuộc.
- Biết nói tên mình, tên bố mẹ.
- Biết "cúi xuống, che đầu" bằng tay.
6–9 tuổi
- Tự đeo ba lô, cầm đèn pin.
- Thuộc số điện thoại một người thân, biết số 112, 114, 115 dùng khi nào.
- Biết điểm hẹn gần nhà.
- Biết không lội nước, không lại gần dây điện đứt.
10 tuổi trở lên
- Được giao một việc thật: mang túi giấy tờ, dắt em nhỏ, nhắc bà uống thuốc.
- Biết đường tới điểm sơ tán, điểm hẹn xa.
- Biết cách nhắn tin ngắn báo bình an cho người liên lạc ngoài vùng.
- Biết nguyên tắc "hô hoán – ném – đưa – không nhảy" khi thấy người đuối nước.
Giữ buổi tập nhẹ nhàng
- Không doạ trẻ bằng chuyện thương tâm. Giải thích đơn giản, bình tĩnh.
- Khen trẻ khi làm đúng, để trẻ thấy mình có ích.
- Có thể biến bước "đếm 60 giây dưới bàn" thành hát một bài hát.
- Sau buổi tập, ngồi lại hỏi: "Con thấy chỗ nào khó?" và sửa kế hoạch.
- Kết thúc bằng một bữa ăn vui cùng nhau.
Khi trẻ hỏi những câu khó
Trẻ có thể hỏi: "Nhà mình có bị cuốn trôi không?", "Bố mẹ có bỏ con không?". Hãy trả lời thật nhưng trấn an: thiên tai có thể xảy ra, nhưng nhà mình đã chuẩn bị, bố mẹ luôn tìm con, và có rất nhiều người lớn như chú bộ đội, cô y tá, bác trưởng thôn sẵn sàng giúp. Nếu trẻ lo lắng kéo dài sau khi xem tin thiên tai, hạn chế cho trẻ xem hình ảnh đau lòng và dành thời gian trò chuyện.
Diễn tập ở trường và ở thôn
Nhiều trường học ở vùng hay có thiên tai đã tổ chức diễn tập sơ tán, kỹ năng phòng chống đuối nước, động đất. Một số xã tổ chức diễn tập phòng chống bão lũ cho cả thôn với lực lượng xung kích. Hỏi giáo viên xem trường con mình có kế hoạch gì, và điểm đón trẻ khi có thiên tai trong giờ học ở đâu. Thống nhất với nhà trường giúp bố mẹ không phải chạy ngược chạy xuôi đón con giữa bão.
Góc nhìn hôm nay: trẻ em là người truyền thông tốt nhất
Các chương trình giáo dục phòng chống thiên tai ở nhiều nước cho thấy trẻ em học xong thường về nhà nhắc lại cho bố mẹ, ông bà, đôi khi hiệu quả hơn mọi tờ rơi. Một buổi diễn tập gia đình không chỉ giúp trẻ an toàn hơn, mà còn khiến người lớn nhìn lại ngôi nhà của mình: cái tủ nào cần cố định, con đường nào không nên đi, ai cần được giúp trước.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tập thoát hiểm thiên tai với trẻ nhỏ không?
Nên, theo cách nhẹ nhàng như một buổi tập dượt. Trẻ học bằng làm, đã tập một lần sẽ nhớ lâu và bình tĩnh hơn khi chuyện thật xảy ra.
Bao lâu nên diễn tập một lần?
Một hai lần mỗi năm, nhất là trước mùa mưa bão hoặc khi gia đình có thay đổi như chuyển nhà, có em bé mới.
Trẻ 6 tuổi cần biết gì về thiên tai?
Tự đeo ba lô, cầm đèn pin, thuộc số điện thoại một người thân, biết điểm hẹn gần nhà, không lội nước, không lại gần dây điện đứt và biết cúi xuống che đầu khi động đất.
Làm sao để buổi tập không làm trẻ sợ?
Giải thích đơn giản, bình tĩnh, không kể chuyện thương tâm, khen trẻ khi làm đúng, biến bước khó thành bài hát và kết thúc bằng một hoạt động vui cùng nhau.
