Đồ điện bị ngập nước không nên cắm điện lại ngay, kể cả khi trông đã khô. Nước lũ để lại bùn, muối và cặn bên trong, có thể gây chập, cháy hoặc làm vỏ máy nhiễm điện. Nguyên tắc chung: rút điện, không bật thử, lau rửa bên ngoài, để khô hoàn toàn nhiều ngày, rồi nhờ thợ có chuyên môn kiểm tra trước khi dùng lại. Thiết bị có động cơ, máy nén, bo mạch phức tạp (tủ lạnh, máy giặt, điều hoà, tivi) và thiết bị liên quan tới nước nóng, gas nên được kiểm tra kỹ hơn, có khi phải thay.
Vì sao không nên cắm điện thử ngay
- Nước còn đọng bên trong ở những chỗ không nhìn thấy: dưới bo mạch, trong động cơ, trong công tắc.
- Bùn và muối dẫn điện, khi khô vẫn bám lại, gây chập mạch hoặc rò điện.
- Rỉ sét làm tiếp xúc kém, nóng, có thể bốc cháy sau vài giờ dùng.
- Vỏ kim loại có thể nhiễm điện nếu cách điện bị hỏng, gây giật khi chạm.
Cắm thử để "xem còn chạy không" là sai lầm phổ biến nhất, và thường làm hư hỏng thêm những linh kiện có thể còn cứu được.
Các bước chung với mọi thiết bị
- Rút phích, tháo pin (nếu có pin tháo được).
- Chụp ảnh thiết bị và vạch nước ngập để làm hồ sơ bảo hiểm, bảo hành.
- Lau sạch bùn bên ngoài bằng khăn ẩm, không xịt nước áp lực vào khe.
- Để khô tự nhiên nơi thoáng, râm, nhiều ngày (thường khuyến cáo ít nhất vài ngày tới một tuần tuỳ thiết bị). Có thể dùng quạt thổi; không sấy nóng trực tiếp.
- Nhờ thợ kiểm tra cách điện, mở máy vệ sinh bên trong trước khi cắm điện.
Từng loại thiết bị
| Thiết bị | Lưu ý |
|---|---|
| Tủ lạnh, tủ đông | Bỏ thực phẩm đã ngâm nước; vệ sinh, khử mùi bên trong; để khô vài ngày, dựng đứng vài giờ trước khi cắm; nhờ thợ kiểm tra máy nén, dây điện |
| Máy giặt | Tháo nước đọng, vệ sinh lồng, ống; bo mạch điều khiển hay hỏng sau ngập |
| Điều hoà (dàn nóng ngập) | Không bật; nhờ thợ vệ sinh, kiểm tra quạt, máy nén, bo mạch |
| Tivi, máy tính, loa | Bo mạch nhạy cảm; mang tới cửa hàng sửa chữa, không tự bật |
| Bình nóng lạnh | Nguy cơ rò điện cao; cần thợ kiểm tra, nhiều trường hợp nên thay |
| Quạt, nồi cơm, ấm siêu tốc | Thiết bị nhỏ, giá thấp; nếu ngâm nước lũ lâu, cân nhắc thay vì sửa |
| Ổ cắm, công tắc, dây nối dài | Ổ cắm, công tắc âm tường bị ngập nên thay; dây nối dài ngâm nước nên bỏ |
| Máy bơm, mô tơ | Thợ cần sấy, kiểm tra cách điện cuộn dây |
Điện thoại, máy tính xách tay bị ngâm nước
- Tắt máy ngay, không sạc, không bấm thử.
- Tháo ốp, thẻ SIM, thẻ nhớ.
- Lau khô bên ngoài, đặt nơi thoáng.
- Mang tới cửa hàng sửa chữa sớm nhất có thể; nước lũ bẩn gây ăn mòn nhanh hơn nước sạch.
- Đừng tin cách "ngâm trong gạo" sẽ cứu được máy; việc làm khô bên trong và vệ sinh mạch cần dụng cụ chuyên môn.
Dữ liệu quan trọng nên được sao lưu định kỳ, nhất là trước mùa mưa bão (xem thêm bài về điện thoại, sách vở bị ngâm nước).
Đồ điện dùng gas: kiểm tra kỹ hơn
Bếp gas có đánh lửa điện, bình nóng lạnh gas, bếp từ, bếp hồng ngoại bị ngập cần kiểm tra cả phần điện lẫn đường gas. Van, dây dẫn gas bị bùn, nước có thể rò rỉ. Ngửi thấy mùi gas thì không bật lửa, không bật công tắc, mở cửa, khoá van, ra ngoài và gọi người có chuyên môn.
Vệ sinh đồ điện sau ngập: những điều không nên làm
- Không xịt nước áp lực mạnh vào khe, quạt tản nhiệt, bo mạch.
- Không dùng máy sấy tóc thổi nóng sát linh kiện, có thể làm cong vênh nhựa, hỏng mạch.
- Không phơi thiết bị điện tử dưới nắng gắt nhiều giờ.
- Không tự tháo những thiết bị có tụ điện lớn như lò vi sóng, tivi đời cũ; tụ có thể còn tích điện nguy hiểm dù đã rút phích.
- Không dùng hoá chất tẩy mạnh lên vỏ nhựa, bảng điều khiển.
Khi nào nên bỏ, thay mới
- Thiết bị nhỏ, giá trị thấp, ngâm nước lũ bẩn lâu.
- Thiết bị đã có dấu hiệu cháy, chảy nhựa, khét.
- Thợ kiểm tra thấy cách điện kém, chi phí sửa gần bằng mua mới.
- Thiết bị liên quan an toàn như bình nóng lạnh, ổ cắm, dây nối dài có nghi ngờ.
Thiết bị điện, điện tử hỏng không vứt xuống sông, kênh; gom riêng theo hướng dẫn thu gom rác của địa phương.
Góc nhìn hôm nay: bảo hành và bảo hiểm
Hầu hết bảo hành của nhà sản xuất không áp dụng cho hư hỏng do ngập nước. Nhưng một số hợp đồng bảo hiểm nhà, bảo hiểm tài sản có thể chi trả cho thiết bị hư hại do thiên tai, tuỳ điều khoản. Chụp ảnh thiết bị ngay khi nước rút, giữ hoá đơn mua hàng, và đọc kỹ hợp đồng trước khi vứt bỏ (xem bài Ghi nhận thiệt hại bằng ảnh). Lâu dài, ở vùng hay ngập, đặt thiết bị lớn trên bệ cao là khoản đầu tư rẻ nhất.
Câu hỏi thường gặp
Tủ lạnh bị ngập nước có dùng lại được không?
Có thể, nếu được vệ sinh, để khô hoàn toàn nhiều ngày và thợ kiểm tra máy nén, dây điện an toàn. Không cắm điện thử ngay khi nước vừa rút.
Đồ điện bị ngập để khô bao lâu thì dùng được?
Thường cần ít nhất vài ngày tới một tuần tuỳ thiết bị, và nên được thợ kiểm tra cách điện trước khi cắm điện. Bùn và muối khô vẫn có thể gây chập.
Điện thoại bị ngâm nước lũ phải làm gì?
Tắt máy, không sạc, tháo SIM, thẻ nhớ, lau khô bên ngoài và mang đi sửa sớm. Ngâm trong gạo không thay được việc vệ sinh mạch bên trong.
Bình nóng lạnh bị ngập có nguy hiểm không?
Có, nguy cơ rò điện cao. Cần thợ kiểm tra kỹ, nhiều trường hợp nên thay mới thay vì dùng tiếp.