Khi nước lũ hoặc nước ngập có nguy cơ vào nhà, hãy ngắt cầu dao tổng (aptomat tổng) trước khi nước chạm tới ổ cắm, công tơ, dây dẫn thấp nhất. Nếu nước đã ngập tới chỗ đặt cầu dao, hoặc phải đứng trong nước mới với tới, đừng tự ngắt: rời khỏi vùng nước và gọi điện lực cắt điện từ bên ngoài. Sau khi nước rút, không đóng điện lại cho tới khi hệ thống điện và đồ điện đã được kiểm tra khô ráo.
Vì sao phải ngắt trước, không phải sau
Nước lũ chứa bùn, muối, tạp chất nên dẫn điện tốt. Khi nước chạm vào ổ cắm, dây điện, thiết bị đang có điện, nước quanh đó có thể nhiễm điện. Người lội trong nhà bị giật mà không hề chạm vào đồ điện. Ngoài ra, nước làm chập mạch gây cháy, nổ, hỏng toàn bộ hệ thống. Ngắt điện trước khi nước vào là cách loại bỏ nguy cơ ngay từ gốc.
Biết cầu dao nhà mình ở đâu
Nhiều người không biết cầu dao tổng nằm ở đâu cho tới lúc cần. Hãy kiểm tra từ trước mùa mưa:
- Cầu dao tổng thường đặt trong hộp điện gần cửa ra vào, chân cầu thang hoặc gần công tơ.
- Cầu dao nhánh cho từng tầng, từng phòng, ổ cắm, bếp, bình nóng lạnh.
- Dán nhãn rõ từng cầu dao, để người trong nhà ai cũng biết cái nào ngắt cái gì.
- Kiểm tra cầu dao chống giật (thiết bị chống dòng rò, thường gọi là RCD, ELCB) có hoạt động không bằng nút thử.
Các bước ngắt điện khi nước sắp vào
- Rút phích các thiết bị điện ở tầng thấp, kê lên cao.
- Ngắt các cầu dao nhánh của tầng trệt (nếu nhà nhiều tầng và tầng trên vẫn dùng được an toàn).
- Nếu nước có thể dâng cao, hoặc cầu dao tổng ở tầng thấp: ngắt cầu dao tổng.
- Đứng trên chỗ khô, tay khô, đi dép cao su khi thao tác. Dùng một tay, tay kia không chạm vào tường, kim loại.
- Không chạm vào cầu dao nếu nó đã bị ướt, có tia lửa, có mùi khét.
Nhà nhiều tầng: có nên giữ điện tầng trên?
Với nhà nhiều tầng có hệ thống điện chia tầng rõ ràng, có thể chỉ ngắt nhánh tầng dưới, giữ điện tầng trên để sạc điện thoại, dùng đèn, quạt. Điều kiện là:
- Dây dẫn lên tầng trên không đi qua vùng sắp ngập.
- Có thiết bị chống dòng rò hoạt động tốt.
- Không có dây, ổ cắm nào của mạch tầng trên nằm thấp.
Nếu không chắc chắn, ngắt cầu dao tổng là an toàn nhất. Dùng đèn pin, sạc dự phòng thay thế.
Bảng quyết định nhanh
| Tình huống | Hành động |
|---|---|
| Nước đang lên ngoài ngõ, chưa vào nhà | Rút phích, kê đồ, ngắt cầu dao tầng trệt hoặc cầu dao tổng |
| Nước đã vào nhà nhưng chưa tới ổ cắm, cầu dao ở chỗ khô | Ngắt cầu dao tổng ngay, đứng chỗ khô, tay khô |
| Nước đã ngập tới ổ cắm, cầu dao ở dưới nước hoặc phải lội tới | Không tự ngắt; rời vùng nước, gọi điện lực cắt điện |
| Thấy tia lửa, nghe tiếng lách tách, mùi khét | Ra khỏi nhà, gọi điện lực, gọi 114 nếu có cháy |
Sau khi nước rút: đóng điện lại khi nào
- Không đóng cầu dao ngay khi nước vừa rút.
- Kiểm tra ổ cắm, công tắc, dây dẫn, hộp điện: phải khô hoàn toàn, sạch bùn.
- Thiết bị đã bị ngâm nước để riêng, không cắm lại (xem bài Đồ điện bị ngập).
- Nếu nước đã ngập lên tới ổ cắm, dây điện âm tường, hoặc nhà ngập sâu, nhờ thợ điện có chuyên môn kiểm tra cách điện trước khi đóng điện.
- Đóng từng cầu dao nhánh một, quan sát; nếu cầu dao nhảy, ngắt lại và gọi thợ.
- Công tơ, hộp điện của điện lực bị ngập: báo điện lực kiểm tra.
Chuẩn bị lâu dài ở vùng hay ngập
- Nâng ổ cắm, công tắc, hộp điện lên cao hơn mức ngập thường gặp.
- Chia mạch điện theo tầng để có thể ngắt riêng tầng dưới.
- Lắp thiết bị chống dòng rò cho các mạch, nhất là mạch tầng trệt, nhà tắm, bếp.
- Đi dây tầng trệt từ trên xuống thay vì đi dưới chân tường.
Nhà thuê, phòng trọ, chung cư
Người ở trọ thường không biết cầu dao tổng của dãy trọ ở đâu, và chủ nhà có khi ở xa. Đầu mùa mưa, hãy hỏi chủ nhà vị trí cầu dao của phòng mình và của cả dãy, số điện thoại người phụ trách điện. Ở chung cư, tầng hầm để xe là nơi ngập trước tiên; tủ điện tầng hầm do ban quản lý toà nhà phụ trách, cư dân không tự thao tác. Khi có cảnh báo mưa lớn, nên đưa xe lên khỏi tầng hầm sớm và tuân theo thông báo của ban quản lý về việc cắt điện từng khu vực.
Góc nhìn hôm nay: một thao tác mất mười giây
Ngắt cầu dao là việc mất vài giây nhưng hay bị quên giữa lúc cả nhà cuống cuồng kê đồ. Hãy đưa việc này vào đầu danh sách trong kế hoạch gia đình, giao cho một người cụ thể, và tập cho con lớn biết cầu dao ở đâu. Mỗi mùa lũ, những vụ điện giật trong nhà ngập đều để lại bài học rằng điện và nước không bao giờ nên gặp nhau.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào cần ngắt điện lúc nhà sắp ngập?
Ngắt cầu dao tổng trước khi nước chạm tới ổ cắm, công tơ, dây dẫn thấp nhất. Làm khi bạn còn đứng ở chỗ khô, tay khô.
Nước đã ngập tới cầu dao thì có nên lội vào ngắt không?
Không. Rời khỏi vùng nước và gọi điện lực để cắt điện từ bên ngoài. Lội nước tới cầu dao có điện rất nguy hiểm.
Sau lũ có được đóng điện lại ngay không?
Không. Phải chờ ổ cắm, dây dẫn, hộp điện khô hoàn toàn. Nếu nước đã ngập lên ổ cắm hay dây âm tường, nhờ thợ điện kiểm tra cách điện trước.
Thiết bị chống giật có giúp gì khi ngập?
Thiết bị chống dòng rò tự cắt điện khi phát hiện dòng điện rò ra ngoài, giảm nguy cơ điện giật. Tuy vậy vẫn cần ngắt cầu dao tổng khi nước sắp vào nhà.