Máy phát điện chạy xăng, dầu là cứu cánh khi mất điện dài ngày sau bão lũ, nhưng cũng là nguyên nhân của nhiều ca ngộ độc khí CO (cacbon monoxit) chết người. Quy tắc bắt buộc: chỉ chạy máy phát ngoài trời, nơi thoáng, cách xa cửa ra vào, cửa sổ, lỗ thông gió của nhà; không bao giờ chạy trong nhà, gara, nhà kho, hiên kín, kể cả khi mở cửa. Không cắm máy phát thẳng vào ổ điện trong nhà để "đẩy điện ngược", vì có thể giết thợ điện đang sửa lưới.
Khí CO: kẻ giết người không mùi
Động cơ đốt xăng, dầu sinh ra khí CO. Khí này không màu, không mùi, không gây cay mắt, nên người trong phòng không nhận ra. CO gắn vào máu mạnh hơn ô xy nhiều lần, làm cơ thể thiếu ô xy dần. Người ngủ có thể không bao giờ tỉnh lại. Một máy phát điện nhỏ chạy trong phòng kín có thể tạo ra nồng độ CO nguy hiểm chỉ trong ít phút, theo các cảnh báo của cơ quan an toàn tiêu dùng nhiều nước.
Sau các trận bão lớn ở nhiều nước, ngộ độc CO do máy phát là một trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu trong những ngày mất điện. Ở Việt Nam, báo chí cũng đã ghi nhận nhiều ca ngộ độc khí do chạy máy phát điện, nổ máy xe trong phòng kín hoặc đốt than sưởi.
Dấu hiệu ngộ độc CO
- Đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, mệt lả.
- Khó thở, tim đập nhanh.
- Lú lẫn, buồn ngủ, nhìn mờ.
- Nhiều người trong nhà cùng có triệu chứng giống "cảm cúm" mà không sốt.
- Vật nuôi trong nhà lờ đờ, nôn.
Khi nghi ngờ: tắt máy nếu làm được ngay, đưa mọi người ra ngoài trời thoáng khí, gọi 115. Không quay lại phòng cho tới khi đã được thông thoáng hoàn toàn. Người bị ngộ độc nặng cần được cấp cứu ở cơ sở y tế.
Đặt máy phát ở đâu cho đúng
| Đặt ở | Có được không |
|---|---|
| Trong phòng, trong nhà, kể cả mở cửa sổ | Không |
| Gara, nhà kho, hầm, gầm cầu thang | Không |
| Hiên kín, ban công có mái và vách che | Không |
| Ngoài trời, sát cửa sổ hoặc cửa ra vào | Không, khói lùa vào nhà |
| Ngoài trời, thoáng, cách xa cửa và lỗ thông gió vài mét, ống xả hướng ra xa nhà | Được |
Cơ quan quản lý khẩn cấp Mỹ (FEMA) khuyến cáo đặt máy phát cách nhà ít nhất khoảng 6 m (20 feet), ống xả hướng ra xa cửa. Che mưa cho máy bằng mái che thoáng bốn phía, không dùng thùng, bạt quây kín.
Nối điện từ máy phát vào nhà: đúng và sai
Sai và nguy hiểm
- Cắm dây từ máy phát vào ổ cắm trong nhà để cấp điện ngược cho cả mạch (còn gọi là "đấu ngược"). Điện có thể đi ngược lên lưới qua công tơ, máy biến áp, tăng áp lên mức rất cao, gây chết người cho thợ điện đang sửa đường dây và hàng xóm.
- Tự đấu máy phát vào cầu dao tổng mà không có thiết bị chuyển nguồn.
Đúng
- Cắm trực tiếp từng thiết bị vào ổ cắm trên máy phát, dùng dây nối dài đủ lớn, không có vết nứt, vỏ còn nguyên.
- Nếu muốn cấp điện cho cả nhà, nhờ thợ điện lắp bộ chuyển nguồn (cầu dao đảo chiều) đúng tiêu chuẩn, bảo đảm khi dùng máy phát thì nhà tách hẳn khỏi lưới.
Dùng máy phát an toàn
- Đọc hướng dẫn sử dụng của máy, đặc biệt phần công suất và nối đất.
- Không để máy, dây, ổ cắm ngâm nước; đặt máy trên mặt bằng khô, cao.
- Tắt máy, để nguội trước khi đổ xăng. Xăng đổ lên động cơ nóng có thể bốc cháy.
- Trữ xăng trong can chuyên dụng, ngoài nhà, xa nguồn nhiệt, xa tầm tay trẻ em.
- Không chạy quá công suất máy; ưu tiên đèn, quạt, sạc điện thoại, tủ lạnh.
- Không để trẻ con chơi gần máy đang chạy.
Những nguồn CO khác khi mất điện
- Đốt than, củi sưởi hoặc nấu ăn trong phòng kín.
- Nổ máy xe máy, ô tô trong gara, phòng đóng cửa để sạc điện thoại, chạy điều hoà xe.
- Dùng bếp nướng than, bếp ga du lịch trong lều, phòng kín.
Nguyên tắc chung: mọi thứ đốt nhiên liệu đều cần không khí thoáng.
Thiết bị báo khí CO
Ở nhiều nước, thiết bị báo khí CO dùng pin là đồ phổ biến trong nhà, giống báo khói. Ở Việt Nam, thiết bị này ít phổ biến nhưng có bán. Nếu gia đình thường xuyên dùng máy phát, bếp than, đây là món đầu tư nhỏ đáng cân nhắc. Đặt gần phòng ngủ, kiểm tra pin định kỳ.
Góc nhìn hôm nay: máy phát cứu người, cũng có thể hại người
Sau những cơn bão làm mất điện cả tuần, nhu cầu máy phát tăng vọt, nhiều gia đình lần đầu mua và dùng máy mà chưa từng nghe tới khí CO. Nếu nhà bạn mới có máy phát, hãy dành mười phút đọc phần an toàn trong hướng dẫn, chọn sẵn chỗ đặt máy ngoài trời, và nhắc mọi người: không bao giờ mang máy vào nhà, dù trời mưa to tới đâu.
Câu hỏi thường gặp
Có được chạy máy phát điện trong nhà khi mở cửa không?
Không. Khí CO từ máy phát vẫn tích tụ tới mức nguy hiểm dù mở cửa. Chỉ chạy máy ngoài trời, thoáng, cách xa cửa và lỗ thông gió.
Dấu hiệu ngộ độc khí CO là gì?
Đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, mệt lả, khó thở, lú lẫn, buồn ngủ; nhiều người trong nhà cùng có triệu chứng giống cảm cúm mà không sốt. Khi nghi ngờ, ra ngoài trời ngay và gọi 115.
Vì sao không được cắm máy phát vào ổ điện trong nhà?
Vì điện có thể đi ngược lên lưới qua công tơ và máy biến áp, tăng lên điện áp rất cao, gây nguy hiểm chết người cho thợ điện và hàng xóm. Cần bộ chuyển nguồn do thợ lắp đúng chuẩn.
Đặt máy phát cách nhà bao xa?
Cơ quan quản lý khẩn cấp Mỹ (FEMA) khuyến cáo ít nhất khoảng 6 m, ống xả hướng ra xa cửa ra vào, cửa sổ và lỗ thông gió.