Giếng bị nước lũ tràn vào phải được làm sạch và khử trùng trước khi dùng lại, vì nước lũ mang theo bùn, phân, xác động vật, hoá chất. Các bước cơ bản: tát hoặc bơm cạn nước bẩn, vét bùn, cọ rửa thành giếng, để nước mới dâng lên, khử trùng bằng hoá chất chứa clo (như Cloramin B) theo đúng hướng dẫn của trạm y tế và trên bao bì, chờ đủ thời gian rồi mới dùng. Trong thời gian chờ, dùng nước đóng chai hoặc nước đã đun sôi.
Vì sao giếng sau lũ nguy hiểm
Khi lũ tràn qua miệng giếng hoặc ngấm qua thành giếng, nước bẩn từ chuồng trại, nhà vệ sinh, cống rãnh, ruộng có thuốc trừ sâu đi vào nguồn nước gia đình. Vi khuẩn, ký sinh trùng trong nước bẩn có thể gây tiêu chảy, lỵ, thương hàn, viêm gan A và nhiều bệnh khác. Sau lũ, các đợt dịch tiêu chảy thường liên quan tới nước sinh hoạt không bảo đảm. Vì vậy ngành y tế các tỉnh luôn có chiến dịch hướng dẫn và cấp phát hoá chất xử lý nước sau mỗi trận lũ lớn.
Các bước xử lý giếng đào
- Kiểm tra an toàn: không xuống giếng sâu một mình. Đáy giếng có thể thiếu ô xy hoặc có khí độc. Nếu phải xuống, có người trên bờ giữ dây, thả đèn hoặc nến xuống trước để thử (nến tắt là thiếu ô xy, không xuống).
- Tát hoặc bơm cạn toàn bộ nước bẩn trong giếng.
- Vét bùn, rác dưới đáy; lấy hết xác động vật, cành lá.
- Cọ rửa thành giếng bằng chổi, bàn chải.
- Để nước mới dâng lên; có thể tát thêm một hai lần nếu nước còn đục.
- Khử trùng bằng Cloramin B hoặc hoá chất chứa clo khác theo liều lượng do trạm y tế hướng dẫn hoặc ghi trên bao bì, tính theo thể tích nước giếng.
- Chờ đủ thời gian theo hướng dẫn (thường vài giờ đến một đêm) trước khi dùng.
- Kiểm tra: nước trong, có mùi clo nhẹ là dấu hiệu đã khử trùng. Nếu mùi quá nồng, để thêm thời gian hoặc hỏi cán bộ y tế.
Tính thể tích nước giếng
Liều hoá chất tính theo lượng nước, nên cần ước tính thể tích:
- Giếng tròn: thể tích (m³) ≈ 3,14 × bán kính (m) × bán kính (m) × chiều sâu cột nước (m).
- Ví dụ: giếng đường kính 1 m (bán kính 0,5 m), cột nước sâu 3 m: khoảng 3,14 × 0,25 × 3 ≈ 2,4 m³, tức khoảng 2.400 lít.
Mang con số này tới trạm y tế xã để được hướng dẫn lượng hoá chất cụ thể.
Giếng khoan
- Nếu miệng giếng khoan bị ngập, nước bẩn có thể theo ống xuống tầng nước.
- Bơm xả nước giếng một thời gian dài để đẩy nước bẩn ra (cho tới khi nước trong).
- Khử trùng theo hướng dẫn của cán bộ y tế, chú ý bơm, bồn chứa, đường ống cũng cần làm sạch.
- Nếu nghi ngờ nhiễm hoá chất (giếng gần kho thuốc trừ sâu, nhà máy), không dùng để uống; báo xã để lấy mẫu kiểm tra.
Bể chứa, lu, bồn nước
- Xả hết nước cũ, cọ rửa sạch bùn, rêu.
- Khử trùng theo hướng dẫn, tráng lại bằng nước sạch.
- Đậy kín nắp, chống muỗi đẻ trứng.
- Bồn nước mái nhà nếu bị nước lũ bẩn tràn vào cũng cần vệ sinh.
An toàn khi dùng hoá chất khử trùng
- Đeo găng tay, khẩu trang, tránh để hoá chất dính vào mắt.
- Pha hoá chất trong xô nhựa, không dùng dụng cụ kim loại nếu hướng dẫn không cho phép.
- Không trộn hoá chất clo với các chất tẩy rửa khác (như chất tẩy có axit, amoniac), vì có thể sinh khí độc.
- Cất hoá chất xa tầm tay trẻ em, ở nơi khô ráo.
- Dùng đúng liều: quá ít không diệt được vi khuẩn, quá nhiều gây mùi, khó chịu khi dùng.
Bảng: nước giếng sau lũ dùng vào việc gì
| Tình trạng | Dùng được cho |
|---|---|
| Chưa xử lý, còn đục | Không dùng cho sinh hoạt; chỉ dùng dội rửa bùn |
| Đã vét, khử trùng đúng hướng dẫn, nước trong | Tắm giặt, rửa; uống và nấu ăn sau khi đun sôi |
| Nghi nhiễm hoá chất, dầu | Không dùng, báo xã kiểm tra |
Khi nào cần lấy mẫu xét nghiệm
Với phần lớn giếng gia đình, làm sạch và khử trùng đúng cách là đủ. Nhưng nên đề nghị cơ quan y tế lấy mẫu kiểm tra khi: giếng ở gần chuồng trại lớn, bãi rác, nghĩa địa, khu công nghiệp bị ngập; nước sau khi xử lý vẫn đục, có mùi lạ, váng; nhiều người trong xóm cùng bị tiêu chảy sau khi dùng nước. Trung tâm kiểm soát bệnh tật tỉnh hoặc trạm y tế có thể hướng dẫn cách lấy mẫu và nơi gửi xét nghiệm.
Góc nhìn hôm nay: hỏi trạm y tế trước tiên
Sau mỗi trận lũ lớn, trạm y tế xã và trung tâm kiểm soát bệnh tật tỉnh thường cấp phát Cloramin B, viên khử trùng nước và hướng dẫn cách dùng cho từng hộ. Đây là nguồn thông tin đáng tin nhất về liều lượng cho nguồn nước địa phương. Đừng tự ước lượng theo "kinh nghiệm" trên mạng. Và trong mọi trường hợp, đun sôi nước trước khi uống vẫn là lớp bảo vệ cuối cùng rẻ nhất.
Câu hỏi thường gặp
Giếng bị ngập lũ xử lý thế nào?
Tát cạn nước bẩn, vét bùn, cọ rửa thành giếng, để nước mới dâng lên, khử trùng bằng hoá chất chứa clo như Cloramin B theo hướng dẫn của trạm y tế, chờ đủ thời gian rồi mới dùng.
Liều Cloramin B cho giếng là bao nhiêu?
Liều tính theo thể tích nước giếng và loại hoá chất. Hãy ước tính thể tích giếng rồi hỏi trạm y tế xã hoặc làm đúng theo hướng dẫn trên bao bì.
Nước giếng sau khi khử trùng có uống ngay được không?
Nên chờ đủ thời gian theo hướng dẫn và vẫn đun sôi trước khi uống. Nước có mùi clo nhẹ là dấu hiệu đã được khử trùng.
Có an toàn khi xuống đáy giếng vét bùn không?
Phải hết sức cẩn thận. Đáy giếng có thể thiếu ô xy hoặc có khí độc. Không xuống một mình, có người giữ dây trên bờ và thử bằng đèn hoặc nến trước.