Sau lũ, nguy cơ dịch bệnh tăng vì nhà vệ sinh bị ngập tràn, rác thải và xác động vật ứ đọng, nước sạch thiếu, muỗi sinh sôi ở các vũng nước đọng. Những bệnh hay gặp là tiêu chảy, đau mắt đỏ, bệnh ngoài da, sốt xuất huyết, cùng một số bệnh lây qua nước bẩn và vết thương. Phòng dịch sau lũ dựa vào bốn việc: dùng nước sạch, xử lý phân và rác đúng cách, diệt lăng quăng, giữ vệ sinh cá nhân; và đi khám sớm khi có dấu hiệu bệnh.
Những bệnh thường gặp sau lũ
| Nhóm bệnh | Lây qua | Phòng bằng |
|---|---|---|
| Tiêu chảy, lỵ, thương hàn, viêm gan A | Nước, thức ăn nhiễm phân | Ăn chín uống sôi, rửa tay, xử lý phân đúng cách |
| Đau mắt đỏ | Tiếp xúc, dùng chung khăn, nước bẩn | Không dùng chung khăn, rửa tay, không dụi mắt |
| Bệnh ngoài da, nấm kẽ chân | Ngâm nước bẩn lâu | Rửa sạch, lau khô chân tay sau khi lội nước, đi ủng |
| Sốt xuất huyết | Muỗi vằn đẻ ở nước đọng | Diệt lăng quăng, đậy kín dụng cụ chứa nước, ngủ màn |
| Bệnh lây qua vết thương, nước bẩn | Da trầy xước, niêm mạc tiếp xúc nước lũ | Che vết thương, đi ủng găng, khám sớm khi sốt (xem bài riêng) |
Đây là kiến thức phổ thông. Khi có triệu chứng, hãy tới trạm y tế; không tự dùng kháng sinh.
Nhà vệ sinh bị ngập: làm gì
- Không dùng nhà vệ sinh khi nước còn ngập, vì phân sẽ tràn ra.
- Nhà vệ sinh tạm: dùng xô có nắp, lót túi nilon dày; sau mỗi lần dùng rắc vôi bột hoặc tro bếp, buộc kín túi, gom vào nơi quy định, chôn xa nguồn nước hoặc theo hướng dẫn của xã. Điểm sơ tán thường có nhà vệ sinh lưu động.
- Không phóng uế xuống nước lũ, ao, sông.
- Sau khi nước rút: thau rửa nhà vệ sinh, khử trùng bằng hoá chất theo hướng dẫn; hầm cầu, bể phốt bị tràn cần hút, kiểm tra.
Rác thải và xác động vật
- Gom rác, bùn, đồ hỏng thành đống ở nơi quy định để xã thu gom; không đổ xuống sông, kênh.
- Phân loại sơ bộ: đồ điện tử, pin, hoá chất để riêng; không đốt nhựa, cao su gần nhà.
- Xác gia súc, gia cầm chết: không vứt xuống nước, không giết mổ để ăn; báo thú y xã, chôn đúng cách với vôi bột, xa nguồn nước, theo hướng dẫn.
- Đeo găng tay, khẩu trang khi gom rác, xác động vật; rửa tay kỹ bằng xà phòng sau đó.
Diệt lăng quăng, phòng sốt xuất huyết
Sau lũ, nước đọng trong vỏ chai, lốp xe, chậu, chum vại, máng xối là nơi muỗi vằn đẻ trứng. Sốt xuất huyết thường tăng vài tuần sau mưa lũ. Việc cần làm:
- Lật úp, đổ nước đọng trong mọi vật dụng quanh nhà.
- Đậy kín lu, bể nước; thả cá ăn lăng quăng vào bể lớn nếu có.
- Dọn vỏ chai, lốp xe, đồ bỏ có thể đọng nước.
- Ngủ màn, kể cả ban ngày với trẻ nhỏ; mặc áo dài tay.
- Hợp tác khi xã tổ chức phun hoá chất diệt muỗi.
Sốt cao đột ngột, đau đầu, đau người, xuất hiện chấm đỏ dưới da, chảy máu cam, chảy máu chân răng: đi khám ngay.
Vệ sinh cá nhân khi thiếu nước
- Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi dọn dẹp. Thiếu nước có thể dùng nước rửa tay khô.
- Không dùng chung khăn mặt, bàn chải.
- Tắm rửa, lau khô người sau khi lội nước lũ.
- Thay quần áo ướt sớm, nhất là trẻ nhỏ.
- Thức ăn nấu chín, ăn ngay; không ăn thực phẩm ngâm nước lũ.
Khử khuẩn nhà cửa sau lũ
- Dọn bùn, đồ hỏng ra ngoài (xem bài Dọn bùn và đồ ngập).
- Rửa sạch sàn, tường, đồ đạc bằng nước và xà phòng hoặc chất tẩy rửa.
- Khử khuẩn bề mặt, nhất là bếp, nhà vệ sinh, chỗ chơi của trẻ, bằng hoá chất chứa clo pha theo hướng dẫn.
- Mở cửa thông gió, để khô hoàn toàn, chống nấm mốc.
- Không trộn các loại chất tẩy rửa với nhau.
Chuột sau lũ
Nước lũ đẩy chuột từ hang, cống lên nhà dân, gác xép, kho thóc. Chuột làm ô nhiễm thức ăn và là nguồn lây một số bệnh. Cất thức ăn trong hộp kín, dọn rác thức ăn thừa, bịt lỗ hở quanh nhà. Không bắt chuột bằng tay trần; khi dọn phân chuột, đeo găng và khẩu trang, làm ẩm bằng dung dịch khử khuẩn trước khi quét để tránh bụi bay.
Góc nhìn hôm nay: dịch bệnh sau lũ phòng được
Sau những trận lũ lớn, ngành y tế thường triển khai khử khuẩn môi trường, cấp phát hoá chất xử lý nước, phun diệt muỗi và theo dõi dịch bệnh. Nhờ vậy, nhiều năm gần đây, các trận lũ lớn ở Việt Nam ít khi kéo theo dịch lớn. Nhưng hiệu quả phụ thuộc rất nhiều vào từng gia đình: một vũng nước đọng sau nhà, một nhà vệ sinh tràn không được xử lý có thể thành ổ bệnh cho cả xóm. Khi xã kêu gọi tổng vệ sinh sau lũ, hãy tham gia.
Câu hỏi thường gặp
Sau lũ hay mắc những bệnh gì?
Tiêu chảy, lỵ, đau mắt đỏ, bệnh ngoài da, nấm kẽ chân, sốt xuất huyết và một số bệnh lây qua nước bẩn và vết thương. Khi có triệu chứng nên tới trạm y tế.
Nhà vệ sinh bị ngập thì đi vệ sinh ở đâu?
Dùng nhà vệ sinh tạm bằng xô có nắp lót túi nilon dày, rắc vôi bột hoặc tro sau mỗi lần dùng, buộc kín túi và xử lý theo hướng dẫn của xã. Không phóng uế xuống nước lũ.
Vì sao sốt xuất huyết tăng sau lũ?
Vì nước đọng trong chai lọ, lốp xe, chậu, chum vại là nơi muỗi vằn đẻ trứng. Cần đổ nước đọng, đậy kín dụng cụ chứa nước và ngủ màn.
Xác gia súc chết trong lũ xử lý thế nào?
Không vứt xuống nước, không giết mổ để ăn. Báo thú y xã và chôn đúng cách với vôi bột, xa nguồn nước, theo hướng dẫn.
