Khi nguồn nước bị nhiễm bẩn sau bão lũ, nước uống an toàn nhất là nước đóng chai còn nguyên niêm phong. Nếu không có, cách đơn giản và đáng tin nhất là đun sôi: để nước sôi lăn tăn ít nhất một phút (lâu hơn ở vùng núi cao) rồi để nguội trong dụng cụ sạch có nắp. Nước đục nên để lắng và lọc qua vải sạch trước khi đun. Viên hoặc bột khử trùng nước dùng theo hướng dẫn của ngành y tế cũng là lựa chọn khi không đun được. Đun sôi không loại bỏ được hoá chất, dầu, muối; nước nghi nhiễm hoá chất thì không uống.
Nước nào không được uống
- Nước lũ, nước ao, sông, kênh chưa xử lý.
- Nước máy khi có thông báo nhà máy nước bị ảnh hưởng, hoặc nước có màu, mùi lạ.
- Nước giếng bị ngập chưa được làm sạch, khử trùng.
- Nước có mùi xăng dầu, hoá chất, váng dầu.
- Nước lợ, nước mặn (đun sôi không hết mặn).
Thứ tự ưu tiên nguồn nước uống
| Ưu tiên | Nguồn | Ghi chú |
|---|---|---|
| 1 | Nước đóng chai, đóng bình còn niêm phong | Kiểm tra vỏ không bị ngâm nước lũ, nắp nguyên |
| 2 | Nước trữ sạch từ trước (bể, lu đậy kín không bị ngập) | Đun sôi trước khi uống |
| 3 | Nước máy, giếng đã được xác nhận an toàn hoặc đã khử trùng | Đun sôi trước khi uống |
| 4 | Nước mưa hứng sạch | Đun sôi trước khi uống |
| 5 | Nước sông, ao trong trường hợp bắt buộc | Lắng, lọc, rồi đun sôi hoặc khử trùng; tránh nơi nghi nhiễm hoá chất |
Đun sôi đúng cách
- Nước đục: để lắng vài giờ, gạn lấy phần trong, lọc qua vài lớp vải sạch.
- Đun tới khi sôi lăn tăn (bọt khí lớn liên tục), giữ sôi ít nhất một phút. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo như vậy; ở vùng núi cao trên khoảng 2.000 m nên đun lâu hơn.
- Để nguội trong ấm, can, bình sạch có nắp.
- Rót ra cốc sạch, không nhúng tay, ca bẩn vào nước đã đun.
Khi không đun được
Viên, bột khử trùng nước
Các loại viên khử trùng nước chứa clo (như Aquatabs) và bột Cloramin B được ngành y tế cấp phát sau lũ. Dùng đúng liều theo hướng dẫn trên bao bì hoặc của cán bộ y tế, chờ đủ thời gian (thường khoảng 30 phút) trước khi uống. Nước rất đục cần lắng lọc trước, vì cặn làm giảm tác dụng của clo.
Lọc nước
Máy lọc nước gia đình, bình lọc gốm, bình lọc có màng siêu lọc giúp loại bỏ cặn và một phần vi sinh vật, tuỳ loại. Đọc thông số nhà sản xuất: không phải máy lọc nào cũng diệt được virus. Máy lọc điện cần có điện; máy lọc RO loại bỏ được muối nhưng cần nguồn điện và áp lực nước.
Khử trùng bằng ánh nắng (SODIS)
Phương pháp khử trùng nước bằng ánh nắng mặt trời được WHO và một số tổ chức giới thiệu cho tình huống thiếu thốn: đổ nước trong (không đục) vào chai nhựa trong suốt, đặt dưới nắng gắt nhiều giờ. Hiệu quả phụ thuộc cường độ nắng và độ trong của nước, nên chỉ dùng khi không có cách khác.
Phèn chua: dùng thế nào cho đúng
Ở nông thôn Việt Nam, đánh phèn chua để làm trong nước sông là cách truyền thống. Phèn giúp cặn bẩn kết lại và lắng xuống, nước trong hơn. Nhưng phèn không diệt hết vi khuẩn. Sau khi lắng bằng phèn, vẫn phải đun sôi hoặc khử trùng trước khi uống. Dùng lượng phèn vừa phải theo kinh nghiệm hoặc hướng dẫn, gạn phần nước trong ở trên, bỏ cặn.
Giữ nước sạch không bị nhiễm lại
- Dụng cụ chứa phải sạch, có nắp, chỉ dùng để chứa nước uống.
- Rửa tay bằng xà phòng trước khi lấy nước, chuẩn bị đồ ăn.
- Không để trẻ nhúng tay vào thùng nước uống.
- Đặt dụng cụ chứa nơi cao, tránh nước lũ, chuột, gián.
Dấu hiệu bệnh do nước bẩn cần đi khám
Tiêu chảy nhiều lần, nôn, sốt, phân có máu, dấu hiệu mất nước (khát nhiều, môi khô, tiểu ít, trẻ quấy khóc không có nước mắt, li bì). Trẻ nhỏ, người già mất nước rất nhanh. Cho uống oresol pha đúng hướng dẫn và đưa tới cơ sở y tế sớm; gọi 115 khi nặng.
Nước máy sau lũ: khi nào dùng lại
Nhà máy nước có thể bị ngập, mất điện, đường ống vỡ làm nước bẩn lọt vào. Công ty cấp nước thường thông báo khi nước không bảo đảm và khi đã an toàn trở lại. Sau khi có nước lại, xả vòi một lúc cho hết nước đọng trong ống, quan sát màu và mùi. Nước còn đục, vàng, có mùi lạ thì chưa dùng để uống, báo công ty cấp nước. Bình lọc, máy lọc dùng nguồn nước bẩn trong thời gian ngập cần thay lõi theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Góc nhìn hôm nay: một ấm nước sôi là tuyến phòng thủ cuối
Sau lũ, các đợt dịch tiêu chảy có thể lây lan nhanh ở điểm sơ tán đông người. Những biện pháp đơn giản nhất như đun sôi nước, rửa tay bằng xà phòng, ăn chín uống sôi lại là những biện pháp hiệu quả nhất. Nếu xã phát viên khử trùng nước, hãy hỏi kỹ cách dùng và hướng dẫn cho người già, người không đọc được chữ trên bao bì.
Câu hỏi thường gặp
Đun sôi nước bao lâu thì an toàn?
Đun tới khi sôi lăn tăn và giữ sôi ít nhất một phút, theo khuyến cáo của WHO. Ở vùng núi cao trên khoảng 2.000 m nên đun lâu hơn.
Phèn chua có làm sạch nước để uống không?
Phèn chua giúp cặn lắng xuống, nước trong hơn, nhưng không diệt hết vi khuẩn. Sau khi lắng bằng phèn vẫn phải đun sôi hoặc khử trùng trước khi uống.
Đun sôi nước lũ có uống được không?
Đun sôi diệt được hầu hết vi khuẩn, virus, nhưng không loại bỏ hoá chất, dầu, muối. Nước lũ nghi nhiễm hoá chất hoặc có mùi dầu thì không uống.
Viên khử trùng nước dùng thế nào?
Dùng đúng liều theo hướng dẫn trên bao bì hoặc của cán bộ y tế, cho vào nước đã lắng trong, chờ đủ thời gian (thường khoảng 30 phút) rồi mới uống.
