Đi đường đèo mùa mưa, nguy cơ lớn nhất là đất đá sạt từ taluy dương (vách phía trên đường) và sụt taluy âm (mép đường phía vực). Cách an toàn nhất là không đi khi có cảnh báo mưa lớn, lũ quét, sạt lở cho tuyến đường đó. Nếu buộc phải đi: đi ban ngày, đi chậm giữa làn, quan sát vách núi và mặt đường, không dừng đỗ dưới vách dốc, và quay lại ngay khi thấy đá lăn, nước đục chảy qua đường hoặc vết nứt trên mặt đường.
Taluy dương, taluy âm: hai mối nguy khác nhau
Khi làm đường trên sườn núi, người ta cắt vào sườn phía trên tạo thành vách gọi là taluy dương, và đắp ra phía dưới tạo mép đường gọi là taluy âm.
- Taluy dương sạt: đất đá đổ xuống mặt đường, vùi xe, chắn đường. Có thể là vài hòn đá lăn hoặc cả khối đất hàng nghìn khối.
- Taluy âm sụt: mép đường bị nước xói, sụt xuống vực, có khi lấy đi nửa hoặc cả mặt đường. Nguy hiểm vì thường không nhìn thấy trước, nhất là ban đêm.
Những tuyến đường nào hay sạt
Các tuyến đèo dài qua vùng đất đá phong hoá mạnh, mưa nhiều thường có nhiều điểm sạt mỗi mùa mưa. Các tuyến quốc lộ qua miền núi phía Bắc và Trường Sơn, các đèo ở Tây Nguyên và miền Trung đều từng có những vụ sạt lớn làm tắc đường nhiều ngày. Mỗi năm vị trí sạt lại khác, nên thay vì nhớ tên đèo, hãy kiểm tra thông tin trước mỗi chuyến đi.
Trước khi lên đường
- Xem bản tin thời tiết, cảnh báo mưa lớn, lũ quét, sạt lở cho các tỉnh sẽ đi qua.
- Theo dõi thông báo phân luồng, cấm đường của cơ quan quản lý đường bộ, cảnh sát giao thông, chính quyền địa phương.
- Hỏi người địa phương, nhà xe, trạm dừng chân về tình trạng đường.
- Đổ đầy nhiên liệu, mang nước, đồ ăn, đèn pin, sạc dự phòng, áo mưa, áo ấm. Có thể phải chờ nhiều giờ khi đường tắc.
- Kiểm tra phanh, lốp, đèn, gạt mưa. Đường đèo ướt đòi hỏi phanh tốt.
- Báo người thân lộ trình và giờ dự kiến tới nơi.
Khi đang đi trên đèo
Quan sát
- Nhìn lên vách taluy dương: đá nhỏ lăn, đất chảy thành vệt, nước đục chảy từ vách là dấu hiệu sắp sạt.
- Nhìn mặt đường: vết nứt dọc mép đường phía vực, mặt đường lún võng, bùn đất phủ.
- Nghe: tiếng ầm, tiếng đá lăn.
Lái xe
- Đi chậm, giữ khoảng cách xa với xe trước, bật đèn chiếu gần khi trời mưa, sương mù.
- Đi giữa làn, tránh sát mép taluy âm (có thể đã bị xói rỗng bên dưới).
- Xuống dốc dài: dùng số thấp, phanh động cơ, tránh rà phanh liên tục làm phanh nóng, mất tác dụng.
- Không vượt xe khi tầm nhìn hạn chế, khúc cua.
Không bao giờ
- Dừng đỗ, nghỉ ngơi, chụp ảnh dưới vách taluy dương trong mùa mưa.
- Cố đi qua điểm vừa sạt, đất còn ướt, đá còn lăn.
- Đi qua ngầm tràn, suối ngập trên đường.
- Bỏ qua barie, biển cấm của lực lượng chức năng.
Gặp điểm sạt trước mặt
- Dừng xe ở khoảng cách an toàn, chỗ không có vách dốc phía trên, tốt nhất là chỗ đường thoáng, rộng.
- Bật đèn cảnh báo, đặt biển hoặc vật báo hiệu phía sau nếu có.
- Không tiến lại gần xem. Sạt lở thường xảy ra nhiều đợt liên tiếp.
- Gọi báo 112, 113 hoặc 114 nếu có người, xe bị vùi.
- Quay đầu tìm đường khác hoặc chờ lực lượng thông đường. Nếu chờ, đỗ xe ở chỗ an toàn.
Gặp sạt lở khi đang đi qua
- Nếu đá rơi phía trước, tăng hoặc giảm tốc nhẹ để tránh tùy vị trí, không phanh gấp giữa vùng đá rơi.
- Nếu xe bị vùi một phần: tắt máy, thoát ra theo hướng ngược với phía sạt, ra xa khỏi vùng nguy hiểm, gọi cứu nạn.
- Đi xe máy: dừng lại, bỏ xe nếu cần, chạy ra khỏi vùng sạt theo hướng ngang sườn, không chạy xuống dốc theo hướng đất trượt.
Bảng ra quyết định: đi hay không đi
| Tình huống | Quyết định |
|---|---|
| Cảnh báo mưa rất to, lũ quét cho các tỉnh trên tuyến | Hoãn chuyến |
| Đã có thông báo cấm đường, phân luồng | Đi đường khác hoặc hoãn |
| Mưa đã tạnh nhưng mới tạnh vài giờ sau nhiều ngày mưa | Cân nhắc kỹ, nên chờ thêm |
| Trời đã khô ráo, đường đã thông, có tin cập nhật | Đi được, vẫn quan sát |
| Đi ban đêm trong mưa qua đèo dài | Không nên |
Góc nhìn hôm nay: một chuyến đi đáng để hoãn
Mùa mưa cũng là mùa nhiều người đi du lịch vùng cao: săn mây, ngắm ruộng bậc thang, mùa lúa chín. Những chuyến đi này rất đẹp, nhưng đã có những vụ tai nạn thương tâm khi xe khách, xe du lịch bị đất đá vùi trên đèo. Nếu lịch nghỉ trùng với đợt cảnh báo mưa lớn, hãy hoãn hoặc đổi điểm đến; vùng núi vẫn đẹp vào tuần sau. Ứng dụng bản đồ có thể chỉ đường nhanh nhất, nhưng không biết đường nào vừa sạt; hãy tin thông báo của địa phương hơn.
Câu hỏi thường gặp
Taluy dương và taluy âm là gì?
Taluy dương là vách dốc phía trên đường, do cắt vào sườn núi; khi sạt, đất đá đổ xuống đường. Taluy âm là mép đường phía vực, do đắp ra; khi bị xói, mép đường sụt xuống vực.
Có nên đi đường đèo khi trời mưa lớn không?
Không nên, nhất là khi có cảnh báo mưa lớn, lũ quét, sạt lở cho tuyến đường. Nếu bắt buộc, đi ban ngày, đi chậm, quan sát vách núi và mặt đường.
Gặp điểm sạt lở trên đường thì làm gì?
Dừng xe ở khoảng cách an toàn, không có vách dốc phía trên, không tiến lại gần xem. Báo lực lượng chức năng, quay đầu hoặc chờ thông đường.
Vì sao không nên dừng xe dưới vách núi mùa mưa?
Vách taluy dương có thể sạt bất cứ lúc nào trong và sau mưa, kể cả khi trông vẫn ổn. Dừng đỗ ở đó đặt người và xe vào đúng đường đất đá rơi.