Khi phải sơ tán, người là ưu tiên số một, nhưng vật nuôi không nên bị bỏ mặc trong chuồng khoá kín. Thú cưng nhỏ như chó, mèo nên được mang theo trong lồng, có dây dắt, thức ăn và nước; gia súc lớn như trâu bò, lợn nên được đưa lên chỗ cao từ sớm theo kế hoạch của thôn, hoặc nếu bất khả kháng thì mở chuồng để chúng có cơ hội tự thoát. Chuẩn bị trước giúp người không phải liều mạng quay về cứu vật nuôi giữa lúc nước lên.
Vì sao phải tính cho vật nuôi
Trong nhiều trận thiên tai trên thế giới, các khảo sát cho thấy một phần đáng kể người dân không chịu sơ tán hoặc quay về vùng nguy hiểm vì không muốn bỏ lại vật nuôi. Ở Việt Nam, trâu bò, lợn là tài sản lớn của nông hộ; nhiều người đã gặp nạn khi cố lùa trâu bò qua dòng nước lũ hay quay lại chuồng lúc nước đang lên. Có kế hoạch cho vật nuôi chính là bảo vệ người.
Chó, mèo và thú cưng nhỏ
Chuẩn bị trước
- Lồng vận chuyển hoặc túi xách vừa với con vật, cho nó làm quen từ trước.
- Dây dắt, vòng cổ có thẻ ghi tên và số điện thoại chủ.
- Thức ăn, nước đủ vài ngày, bát nhỏ, túi đựng chất thải, khăn lót.
- Thuốc đang dùng (nếu có), sổ tiêm phòng.
- Ảnh chụp con vật cùng chủ (giúp tìm lại nếu lạc).
Khi sơ tán
- Mang theo trong lồng hoặc có dây dắt, không thả rông ở điểm sơ tán đông người.
- Hỏi trước điểm sơ tán có nhận vật nuôi không; nhiều nơi không nhận, cần sắp xếp gửi nhà người thân ở chỗ cao.
- Giữ vệ sinh, tôn trọng người khác ở điểm sơ tán, nhất là trẻ nhỏ, người dị ứng.
Nếu không mang theo được
- Không xích, không nhốt kín con vật trong nhà sắp ngập.
- Để con vật ở tầng cao nhất, có lối ra ngoài, nhiều nước sạch và thức ăn khô.
- Ghi lên cửa "Trong nhà có chó/mèo" kèm số điện thoại để lực lượng cứu hộ biết.
Gia súc, gia cầm
Trước mùa mưa bão
- Biết chỗ cao để đưa gia súc tới: đồi, đê, sân trường cao, khu chuồng tạm của thôn.
- Chuẩn bị chuồng tạm trên giàn cao, sàn gỗ, bè chuối ở vùng ngập sâu; dự trữ rơm, cỏ khô trên cao.
- Đánh dấu gia súc (sơn, thẻ tai) để nhận lại nếu bị trôi, lạc.
- Tiêm phòng đầy đủ, vì sau lũ dịch bệnh dễ bùng phát.
Khi có cảnh báo
- Đưa gia súc đi sớm, trước khi đường bị ngập; không lùa gia súc qua dòng nước đang chảy.
- Gà, vịt: nhốt lồng, đưa lên gác, giàn cao.
- Lợn: khó di chuyển, cần chuồng có sàn cao hoặc đưa lên xe từ sớm.
- Bán bớt gia súc lớn sắp xuất chuồng nếu có cảnh báo lũ lớn và không có chỗ an toàn (theo khuyến cáo của ngành nông nghiệp từng vùng).
Nếu không kịp đưa đi
- Mở cửa chuồng, tháo dây buộc để gia súc tự tìm chỗ cao; trâu bò thường bơi được và tự tìm đường lên đồi.
- Không quay lại chuồng khi nước đã lên.
Bảng chuẩn bị theo loại vật nuôi
| Vật nuôi | Trước mùa bão lũ | Khi có cảnh báo |
|---|---|---|
| Chó, mèo | Lồng, dây dắt, thẻ tên, thức ăn | Mang theo hoặc gửi nhà người thân chỗ cao |
| Gà, vịt | Lồng, giàn cao | Nhốt lồng, đưa lên gác |
| Lợn | Chuồng sàn cao, tiêm phòng | Đưa lên chỗ cao bằng xe từ sớm |
| Trâu bò | Đánh dấu, biết chỗ cao, dự trữ rơm cỏ | Lùa lên đồi, đê sớm; không lùa qua nước chảy |
| Cá ao | Lưới quây bờ, đắp bờ cao | Thu hoạch sớm nếu được |
Sau thiên tai: chăm sóc vật nuôi
- Cho uống nước sạch, ăn thức ăn không bị ngâm nước lũ, không mốc.
- Kiểm tra vết thương, dấu hiệu bệnh; gọi thú y khi vật nuôi bỏ ăn, sốt, tiêu chảy.
- Vệ sinh, khử trùng chuồng trại trước khi đưa vật nuôi về (xem bài Vật nuôi sau lũ).
- Xác vật nuôi chết phải chôn đúng cách, xa nguồn nước, theo hướng dẫn của thú y xã; không vứt xuống sông.
- Chó mèo sau thiên tai có thể hoảng sợ, cắn người; tiếp cận nhẹ nhàng, giữ trẻ con xa con vật lạ.
Góc nhìn hôm nay: kế hoạch chung của thôn
Một gia đình khó tự tìm chỗ cao cho cả đàn trâu bò, nhưng cả thôn thì có thể: một quả đồi chung, một khu chuồng tạm, một lịch lùa gia súc khi có cảnh báo. Nhiều xã vùng lũ miền Trung đã làm như vậy. Hãy đưa chuyện vật nuôi vào cuộc họp thôn đầu mùa mưa bão. Với thú cưng ở thành phố, một chiếc lồng vận chuyển và thẻ tên là đủ để bắt đầu.
Câu hỏi thường gặp
Sơ tán có nên mang theo chó mèo không?
Nên mang theo trong lồng hoặc có dây dắt, kèm thức ăn, nước và thẻ tên. Hỏi trước điểm sơ tán có nhận vật nuôi không; nếu không, gửi nhà người thân ở chỗ cao.
Không kịp đưa trâu bò đi khi lũ lên thì làm sao?
Mở cửa chuồng, tháo dây buộc để gia súc tự tìm chỗ cao. Không quay lại chuồng khi nước đã lên và không lùa gia súc qua dòng nước đang chảy.
Có nên nhốt chó trong nhà khi đi sơ tán không?
Không nên nhốt kín hay xích trong nhà sắp ngập. Nếu không mang theo được, để con vật ở tầng cao có lối ra ngoài, đủ nước, thức ăn, và ghi lên cửa để cứu hộ biết.
Sau lũ, xác vật nuôi chết xử lý thế nào?
Chôn đúng cách, xa nguồn nước, theo hướng dẫn của thú y xã; không vứt xuống sông, kênh vì gây ô nhiễm và lây bệnh.