Bão Damrey 2017 ở Khánh Hoà: thiệt hại nhà cửa, lồng bè và bài học

Bão Damrey (bão số 12 năm 2017) đổ bộ vào Khánh Hoà sáng ngày 4/11/2017, là một trong những cơn bão mạnh nhất vào vùng Nam Trung Bộ trong nhiều thập kỷ. Gió mạnh kèm mưa lớn gây thiệt hại nặng cho Khánh Hoà, Phú Yên, Bình Định, Ninh Thuận (theo địa giới lúc đó) và các tỉnh lân cận: theo tổng hợp chính thức, hơn 100 người chết và mất tích, hàng trăm nghìn ngôi nhà bị sập, tốc mái, và một lượng rất lớn lồng nuôi tôm hùm, cá biển ở các vịnh Khánh Hoà bị phá huỷ. Damrey là lời nhắc rằng Nam Trung Bộ, vùng "ít bão" hơn miền Bắc Trung Bộ, vẫn có thể chịu bão rất mạnh vào cuối mùa.

Diễn biến

Damrey hình thành từ một áp thấp nhiệt đới ở phía đông Philippines đầu tháng 11/2017, đi vào Biển Đông và mạnh lên nhanh. Bão di chuyển theo hướng tây, khá nhanh, hướng thẳng vào bờ biển Nam Trung Bộ. Rạng sáng 4/11, bão đổ bộ khu vực Khánh Hoà, vùng gần tâm có gió mạnh cấp bão rất mạnh, gió giật rất mạnh. Ở nhiều nơi như Vạn Ninh, Ninh Hoà, Nha Trang (theo địa giới lúc đó), cây cối, nhà cửa, hệ thống điện bị tàn phá.

Ngoài gió, bão gây mưa rất lớn trên vùng núi, kết hợp các hồ chứa xả lũ, làm lũ lên cao ở các sông của Khánh Hoà, Phú Yên, Bình Định, gây ngập lụt diện rộng.

Mốc thời gian

Thiệt hại: nặng nhất ở nhà cửa và nuôi biển

Nhà cửa

Hàng trăm nghìn ngôi nhà bị sập, tốc mái, hư hỏng. Ở các thôn ven biển, nhiều nhà mái tôn, mái ngói cũ không được chằng chống đủ chắc bị tốc hoàn toàn. Trường học, cơ sở y tế, công sở cũng bị hư hại.

Nuôi biển

Khánh Hoà là một trong những trung tâm nuôi tôm hùm lồng lớn nhất cả nước, tập trung ở vịnh Vân Phong, vịnh Nha Trang, Cam Ranh. Damrey làm vỡ, chìm, trôi một lượng rất lớn lồng nuôi, kèm theo tôm hùm, cá mú, cá chim. Với nhiều hộ, đó là toàn bộ vốn liếng nhiều năm (xem bài Lồng bè nuôi biển trong mùa bão).

Tàu thuyền

Nhiều tàu thuyền bị chìm, va đập trong các khu neo đậu và ngoài khơi; có thuyền viên thiệt mạng, mất tích.

Điện và hạ tầng

Hệ thống điện bị hư hỏng nặng, nhiều nơi mất điện nhiều ngày; đường sá, cầu cống bị cuốn trôi, sạt lở.

Vì sao thiệt hại lớn

• Cường độ mạnh, vào cuối mùa: nhiều năm trước đó, Khánh Hoà ít chịu bão mạnh trực tiếp, nên một số người dân chủ quan.
• Di chuyển nhanh: thời gian chuẩn bị ngắn hơn khi bão tăng tốc.
• Nuôi biển dày đặc, chưa quy hoạch chặt: lồng bè đặt sát nhau ở vùng chưa đủ kín sóng; khi một số bè đứt neo, chúng đập vào bè khác.
• Nhà cửa ven biển yếu: nhiều nhà cũ, mái nhẹ.
• Mưa lũ kèm theo: ngập lụt ở hạ du các sông khi mưa lớn và hồ chứa phải xả lũ.

Những thay đổi sau Damrey

• Khánh Hoà và các tỉnh Nam Trung Bộ rà soát, quy hoạch lại vùng nuôi biển, khuyến khích chuyển sang lồng nhựa HDPE, giảm mật độ.
• Tăng cường kêu gọi, cưỡng chế người trên lồng bè, chòi canh vào bờ khi có bão mạnh.
• Rà soát quy trình vận hành hồ chứa trên các sông Nam Trung Bộ.
• Nâng cao nhận thức phòng bão ở vùng "ít bão": kiểm tra, chằng chống nhà cửa từ đầu mùa.

So sánh với những cơn bão lớn khác vào Nam Trung Bộ

Trước Damrey, những cơn bão gây thiệt hại lớn ở khu vực Nam Trung Bộ được nhắc tới gồm bão Durian cuối năm 2006 và một số cơn bão cuối mùa khác. Sau Damrey, các mùa bão năm 2020, 2021 cũng có những cơn bão đi vào khu vực này. Mỗi cơn bão có đường đi, cường độ khác nhau, nhưng điểm chung là đổ bộ vào cuối mùa (tháng 10–12), khi người dân Nam Trung Bộ cần chú ý nhất.

Góc nhìn hôm nay: "ít bão" không phải "không bão"

Bờ biển Khánh Hoà, với các vịnh đẹp nổi tiếng và ngành du lịch, nuôi biển phát triển, dễ khiến người ta quên rằng đây vẫn là vùng có bão. Damrey cho thấy một cơn bão mạnh cuối mùa có thể xoá sạch thành quả nhiều năm chỉ trong vài giờ. Bài học cho người dân và doanh nghiệp ở Nam Trung Bộ là chuẩn bị mỗi mùa bão như thể năm nay bão sẽ vào, từ chằng chống nhà cửa tới neo giữ lồng bè và kế hoạch vào bờ.