Bão Linda (bão số 5 năm 1997) đổ bộ vào vùng biển và đất liền Cà Mau, Bạc Liêu ngày 2/11/1997, là một trong những thảm hoạ thiên nhiên nặng nề nhất ở Việt Nam cuối thế kỷ 20. Vùng biển phía nam vốn rất hiếm bão, nên nhiều ngư dân chủ quan, nhiều tàu không có máy liên lạc để nhận bản tin. Theo các thống kê thường được dẫn, gần 3.000 người chết và mất tích, phần lớn là ngư dân trên biển, hàng nghìn tàu thuyền bị chìm, hư hại. Linda trở thành bài học quan trọng dẫn tới đầu tư vào thông tin liên lạc trên biển và khu tránh trú bão ở các tỉnh phía Nam.
Một cơn bão "lạ đường"
Bão ảnh hưởng tới Nam Bộ là hiện tượng hiếm. Phần lớn bão ở Biển Đông đi về phía Bắc và Trung Bộ. Linda hình thành ở vùng biển phía nam Biển Đông cuối tháng 10/1997 và đi theo hướng tây, thẳng vào vùng biển Cà Mau, nơi có hàng nghìn tàu cá đang đánh bắt. Theo các tài liệu tổng kết, nhiều thập kỷ trước đó vùng này hầu như không có bão mạnh đổ bộ, nên kinh nghiệm phòng bão của ngư dân và chính quyền gần như chưa có.
Năm 1997 cũng là năm có El Niño rất mạnh, gắn với nhiều dị thường thời tiết ở khu vực, dù không thể nói El Niño trực tiếp "sinh ra" bão Linda.
Diễn biến và thiệt hại
| Mốc | Sự kiện |
|---|---|
| Cuối tháng 10/1997 | Áp thấp hình thành ở phía nam Biển Đông, mạnh lên thành bão |
| 2/11/1997 | Bão vào vùng biển và đất liền Cà Mau, Bạc Liêu (theo địa giới lúc đó), gây gió mạnh, sóng lớn, nước dâng |
| Những ngày sau | Bão đi vào Vịnh Thái Lan, tiếp tục ảnh hưởng Thái Lan, Myanmar |
Thiệt hại lớn nhất là trên biển: hàng nghìn tàu cá bị nhấn chìm, mất tích cùng thuyền viên. Trên đất liền, hàng chục nghìn ngôi nhà bị sập, tốc mái; ruộng lúa, ao tôm bị ngập mặn; hệ thống điện, đường sá hư hại. Các con số chính xác khác nhau giữa các nguồn; con số "gần 3.000 người chết và mất tích" là mức thường được báo chí và tài liệu phòng chống thiên tai nhắc lại.
Vì sao thiệt hại lại lớn như vậy
- Thiếu kinh nghiệm: vùng biển ít bão, ngư dân và chính quyền chưa từng trải qua bão mạnh như vậy.
- Thiếu thông tin liên lạc: nhiều tàu cá nhỏ không có máy thu phát vô tuyến, không nghe được bản tin, không nhận được lệnh vào bờ.
- Thiếu nơi tránh trú: vùng biển phẳng, ít đảo che chắn, khu neo đậu tránh trú bão chưa có hoặc không đủ.
- Nhà cửa ven biển yếu: nhiều nhà lá, nhà tạm.
- Nước dâng: vùng đất thấp, nước biển tràn vào sâu.
Những thay đổi sau Linda
- Thông tin liên lạc trên biển: đẩy mạnh trang bị máy thông tin tầm xa cho tàu cá, xây dựng hệ thống đài thông tin duyên hải, sau này là thiết bị giám sát hành trình tàu cá.
- Khu neo đậu tránh trú bão: quy hoạch và xây dựng ở nhiều cửa sông, cảng cá phía Nam.
- Quy trình kêu gọi tàu vào bờ: bộ đội biên phòng, chính quyền, tổ đội sản xuất trên biển phối hợp đếm tàu, liên lạc, hướng dẫn tránh trú mỗi khi có bão.
- Tổ đội đoàn kết trên biển: ngư dân đi theo tổ, hỗ trợ nhau khi gặp sự cố.
- Nhà ở vùng ven biển: các chương trình hỗ trợ nhà kiên cố, nhà chống bão cho hộ nghèo.
- Ý thức cộng đồng: khẩu hiệu "không chủ quan với bão, kể cả ở vùng ít bão" được nhắc đi nhắc lại.
Linda và những cơn bão phía Nam sau này
Sau Linda, Nam Bộ cũng có một số cơn bão, áp thấp ảnh hưởng, như bão Durian cuối năm 2006 đi vào vùng ven biển Nam Trung Bộ và Nam Bộ, bão Tembin cuối năm 2017 khiến các tỉnh phía Nam sơ tán hàng chục nghìn người dù bão suy yếu trước khi vào bờ. Mỗi lần như vậy, ký ức Linda được nhắc lại như lý do để chính quyền kiên quyết sơ tán, cấm biển dù có người cho là "quá thận trọng".
Góc nhìn hôm nay: tưởng nhớ những người không trở về
Ở nhiều làng biển Cà Mau, Bạc Liêu, những ngôi nhà có người thân mất trong bão Linda vẫn làm giỗ chung vào cùng một ngày. Ký ức đó nhắc rằng thiên tai hiếm không có nghĩa là không xảy ra, và thông tin đến được tận con tàu nhỏ nhất ngoài khơi có thể là ranh giới giữa sống và chết. Với ngư dân hôm nay, bài học vẫn nguyên giá trị: nghe bản tin, giữ liên lạc, vào bờ sớm (xem bài Tàu cá tránh trú bão).
Câu hỏi thường gặp
Bão Linda xảy ra năm nào, ở đâu?
Bão Linda (bão số 5 năm 1997) đổ bộ vào vùng biển và đất liền Cà Mau, Bạc Liêu ngày 2/11/1997, rồi đi vào Vịnh Thái Lan.
Bão Linda làm bao nhiêu người chết?
Theo các thống kê thường được dẫn, gần 3.000 người chết và mất tích, phần lớn là ngư dân trên biển; hàng nghìn tàu thuyền bị chìm, hư hại. Các nguồn có thể ghi con số khác nhau.
Vì sao bão Linda gây thiệt hại lớn?
Vì vùng biển phía Nam rất hiếm bão nên thiếu kinh nghiệm, nhiều tàu cá không có máy liên lạc để nhận bản tin, thiếu khu tránh trú, nhà ven biển yếu và nước dâng tràn vào vùng đất thấp.
Sau bão Linda, Việt Nam đã thay đổi gì?
Đẩy mạnh trang bị thông tin liên lạc cho tàu cá, xây dựng khu neo đậu tránh trú bão ở phía Nam, hoàn thiện quy trình kêu gọi tàu vào bờ và hỗ trợ nhà chống bão cho hộ ven biển.