Báo động lũ cấp I, II, III là ba mốc mực nước được quy định riêng cho từng trạm thuỷ văn trên sông, dùng để cảnh báo mức nguy hiểm của lũ. Báo động I nghĩa là lũ bắt đầu có thể gây hại ở vùng thấp, báo động II là nguy hiểm rõ rệt, báo động III là lũ lớn có nguy cơ ngập diện rộng, đe doạ đê điều. Vì mỗi trạm có một bộ con số riêng, "báo động 3" ở Huế không bằng số mét với "báo động 3" ở Hà Nội.
Báo động lũ được đặt ra thế nào
Mỗi trạm thuỷ văn quan trọng trên các con sông có một bộ ba mực nước báo động, do cơ quan có thẩm quyền quy định dựa trên lịch sử lũ, cao độ bờ, đê và khu dân cư quanh trạm. Khi nước sông tại trạm chạm từng mốc, chính quyền các cấp phải thực hiện những việc tương ứng: theo dõi, tuần tra đê, chuẩn bị sơ tán, sơ tán.
Ví dụ quen thuộc: tại trạm Long Biên trên sông Hồng ở Hà Nội, mực nước báo động I, II, III lần lượt là 9,5 m; 10,5 m và 11,5 m. Ở các sông miền Trung, mốc báo động thấp hơn nhiều vì lòng sông nông và trạm đặt ở vị trí khác. Đọc bản tin, quan trọng là biết trạm nào gần nhà mình và mực báo động của trạm đó.
Từng cấp báo động nghĩa là gì
| Mức | Tình trạng thường gặp | Gia đình nên làm |
|---|---|---|
| Dưới báo động I | Nước sông lên nhưng chưa tràn | Theo dõi bản tin, kiểm tra túi khẩn cấp |
| Báo động I | Bãi sông, vùng trũng ven sông bắt đầu ngập | Thu hoạch hoa màu bãi, đưa gia súc lên cao, kê đồ |
| Báo động II | Ngập rộng hơn ngoài đê, nước sát chân đê | Nhà ngoài đê chuẩn bị sơ tán; chuyển đồ quý lên cao |
| Báo động III | Ngập diện rộng, đê chịu áp lực lớn | Sơ tán theo lệnh; người già, trẻ nhỏ đi trước |
| Trên báo động III | Lũ lớn, lũ lịch sử | Ở nơi an toàn, chờ lực lượng cứu hộ nếu bị cô lập |
Bảng trên là cách hiểu chung để người dân hình dung. Việc cụ thể ở từng địa phương do ban chỉ huy phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn của xã, tỉnh quyết định.
Cách đọc dòng "lũ lên mức báo động" trong bản tin
Bản tin lũ thường có dạng: "Mực nước trên sông Hương tại Kim Long lúc 7 giờ là 3,2 m, trên báo động II 1,2 m; dự báo 24 giờ tới lên mức 3,8 m, trên báo động III 0,3 m". Câu này cho bạn ba thông tin:
- Mực nước hiện tại và đang ở mức báo động nào.
- Xu hướng: lên hay xuống, lên bao nhiêu.
- Thời gian: trong bao nhiêu giờ tới.
Hãy so với kinh nghiệm của xóm: khi trạm gần nhà ở mức này, nước trong ngõ thường lên tới đâu? Ghi lại sau mỗi trận lũ sẽ dần có một "thước đo" cho riêng nhà mình.
Báo động lũ khác cấp độ rủi ro thiên tai
Bản tin lũ còn ghi "cấp độ rủi ro thiên tai do lũ" từ 1 đến 5 (theo Quyết định 18/2021/QĐ-TTg). Báo động I, II, III là mốc mực nước tại trạm; cấp độ rủi ro là đánh giá tổng hợp mức nguy hiểm của trận lũ cho cả vùng, dựa trên mực nước so với báo động và phạm vi ảnh hưởng. Cấp độ rủi ro dùng để xác định trách nhiệm chỉ huy, huy động lực lượng ở cấp nào.
Trạm thuỷ văn và cột mốc lũ ở làng
Nhiều nơi ở miền Trung có cột mốc lũ hoặc vạch sơn ghi mức nước những trận lũ lớn trên tường đình, trường học, trụ sở xã. Đây là "sổ ghi chép" của cộng đồng, giúp người trẻ hình dung nước có thể lên cao đến đâu. Một số dự án phòng chống thiên tai dựa vào cộng đồng đã lắp cột thuỷ chí, bảng báo mức ngập ở đường ngầm, đầu cầu, để người đi đường biết nước sâu bao nhiêu.
Nếu xóm bạn có những dấu này, hãy giữ gìn và giải thích cho con cháu. Nếu chưa có, việc sơn vạch mức nước sau mỗi trận lũ lớn lên tường nhà mình cũng là cách lưu kinh nghiệm rẻ mà hiệu quả.
Những hiểu nhầm hay gặp
- "Báo động 1 thì chưa sao": với nhà ven sông, bãi bồi, báo động I đã có thể ngập. Hoa màu bãi nên thu hoạch từ trước.
- "Báo động 3 là cao nhất": báo động III không phải giới hạn. Lũ lịch sử có thể vượt báo động III vài mét.
- "Nước đã rút ở trạm thì nhà mình cũng rút": vùng trũng xa sông thường rút chậm hơn trạm nhiều ngày.
- "Sông nhà mình chưa báo động thì không ngập": mưa lớn tại chỗ vẫn gây ngập úng, suối nhỏ vẫn có lũ quét.
Góc nhìn hôm nay: biết trạm của mình
Mỗi gia đình ở vùng có lũ nên biết ba điều: tên trạm thuỷ văn gần nhất trên con sông chảy qua địa phương, ba mốc báo động của trạm đó, và mức nước nào thì ngõ nhà mình bắt đầu ngập. Ba điều này có thể ghi trên một tờ giấy dán cạnh túi khẩn cấp. Bản tin lũ trên trang của Trung tâm Dự báo khí tượng thuỷ văn quốc gia và các đài khí tượng thuỷ văn khu vực đều có số liệu từng trạm, cập nhật nhiều lần trong ngày khi có lũ.
Câu hỏi thường gặp
Báo động lũ cấp 3 là gì?
Báo động III là mốc mực nước cao nhất trong ba mốc báo động tại một trạm thuỷ văn, ứng với lũ lớn có nguy cơ ngập diện rộng và đe doạ đê điều. Lũ có thể vượt mốc này.
Mực nước báo động có giống nhau giữa các sông không?
Không. Mỗi trạm có bộ mốc riêng. Ví dụ tại trạm Long Biên trên sông Hồng, báo động I, II, III là 9,5 m; 10,5 m và 11,5 m, còn trạm ở sông miền Trung có mốc khác hẳn.
Báo động lũ và cấp độ rủi ro thiên tai khác nhau thế nào?
Báo động I, II, III là mốc mực nước tại trạm. Cấp độ rủi ro thiên tai từ 1 đến 5 là đánh giá tổng hợp mức nguy hiểm của cả trận lũ, dùng để xác định cấp chỉ huy và huy động lực lượng.
Báo động 1 đã cần sơ tán chưa?
Thường chưa cần sơ tán diện rộng, nhưng nhà ở bãi sông, vùng trũng ven sông có thể đã ngập. Hãy thu hoạch hoa màu, đưa gia súc lên cao và theo dõi chỉ đạo của xã.