Kê đồ chống ngập hiệu quả là biết trước nước nhà mình có thể lên tới đâu rồi đưa mọi thứ quý, dễ hỏng lên cao hơn mức đó ít nhất nửa mét: giấy tờ, lương thực, đồ điện, xe máy, thóc giống. Đồ to không mang lên được thì buộc lại cho khỏi trôi. Song song là chặn nước vào cửa bằng bao cát, ngắt điện tổng và chuẩn bị chỗ ở cao cho người. Làm sớm khi nước chưa vào, vì lúc nước đã ngập đầu gối thì mọi việc khó gấp nhiều lần.
Bước đầu tiên: biết nước lên tới đâu
Không ai kê đồ được hợp lý nếu không biết mức ngập. Có ba cách ước lượng:
- Vạch lũ cũ: nhìn dấu nước trên tường nhà, tường đình, cột điện trong xóm từ các trận lũ trước.
- Hỏi người lớn tuổi: trận lớn nhất họ nhớ, nước tới đâu trong nhà.
- Đọc bản tin: so mực nước dự báo tại trạm gần nhà với mực nước những lần trước.
Lấy mức cao nhất từng biết cộng thêm một khoảng dự phòng. Kê đồ lên cao hơn mức đó.
Thứ tự ưu tiên: thứ gì lên trước
- Giấy tờ và tiền: căn cước, sổ đỏ, giấy tờ đất, bằng cấp, sổ tiết kiệm, đơn thuốc. Cho vào túi nilon dày, hàn miệng hoặc gấp kín, đặt trong hộp nhựa có nắp.
- Thuốc và đồ cho trẻ nhỏ: thuốc hằng ngày, sữa, bỉm.
- Lương thực và nước uống: gạo, thóc giống, mắm muối, dầu ăn. Thóc giống ướt là mất cả vụ sau.
- Đồ điện nhỏ: tivi, nồi cơm, quạt, máy tính, điện thoại cũ còn dùng.
- Xe máy: dắt lên chỗ cao, gác lửng, nhà người quen ở chỗ cao, hoặc kê lên bục chắc. Xe ngập nước máy rất tốn tiền sửa.
- Đồ lớn khó di chuyển: tủ lạnh, máy giặt, tủ gỗ. Rút điện, kê lên bục gạch nếu được; nếu không, buộc vào cột để khỏi trôi, đổ.
Chỗ kê đồ trong nhà
- Gác lửng, gác xép: chỗ tốt nhất. Nhiều nhà ở vùng lũ miền Trung làm sẵn gác chính vì việc này.
- Kệ gắn tường cao: nên đóng sẵn một hai kệ chắc cao trên mức lũ thường gặp.
- Bàn, giường kê chồng: dùng tạm khi ngập nông, nhưng bàn ghế gỗ nhẹ có thể nổi, lật khi nước sâu.
- Tầng trên của nhà người quen: với đồ quý, nếu nhà mình thấp và không có gác.
Không chất đồ quá nặng lên gác yếu. Gác gỗ cũ nên kiểm tra dầm trước mùa lũ.
Chặn nước vào nhà: hiểu giới hạn của bao cát
Bao cát xếp trước cửa giúp chặn nước nông, nước có rác, bùn tràn vào nhà, giúp đỡ phải dọn bùn. Nhưng bao cát không giữ được nước khi bên ngoài ngập sâu kéo dài, vì nước sẽ thấm qua nền, qua tường, qua cống. Cách xếp:
- Đổ cát vào bao khoảng một nửa đến hai phần ba, gấp miệng, đặt nằm.
- Xếp so le như xây gạch, nén chặt từng lớp. Lót một tấm bạt nilon phía ngoài trước khi xếp sẽ kín hơn.
- Không xếp quá cao trước cửa nhà khi nước ngoài đã sâu: chênh lệch mực nước lớn có thể làm bức tường bao cát đổ, nước ập vào đột ngột.
Với nhà phố hay ngập nông, tấm chắn cửa (ván, tấm nhựa có gioăng ép vào khung cửa) gọn và kín hơn bao cát. Bịt thêm lỗ thoát sàn, bồn cầu (đặt bao cát nhỏ hoặc nút bịt) để nước cống không trào ngược.
Điện, gas và hoá chất
- Ngắt cầu dao tổng trước khi nước vào nhà. Nếu nước đã ngập tới ổ điện và bạn phải lội tới cầu dao, đừng làm; báo điện lực cắt điện.
- Khoá van bình gas, đưa bình lên cao, buộc chặt. Bình gas có thể nổi và trôi.
- Thuốc trừ sâu, phân bón, xăng dầu: đưa lên cao, đậy kín. Hoá chất hoà vào nước lũ làm ô nhiễm cả xóm.
Vật nuôi, ao vườn
Đưa trâu bò, lợn gà lên chỗ cao trước khi nước lên, ví dụ đê, đồi, sân trường, chuồng tạm trên giàn. Thu hoạch sớm những gì thu được. Với ao cá, có thể quây lưới cao quanh bờ. Chi tiết xem danh mục Mùa màng, vật nuôi & tàu thuyền.
Bảng kiểm tra trước lũ
| Việc | Ai làm | Xong |
|---|---|---|
| Giấy tờ vào túi chống nước | Bố mẹ | ☐ |
| Thuốc, sữa, bỉm để sẵn túi riêng | Bố mẹ | ☐ |
| Gạo, thóc giống lên gác | Cả nhà | ☐ |
| Đồ điện nhỏ lên cao | Con lớn | ☐ |
| Xe máy sang chỗ cao | Bố | ☐ |
| Ngắt cầu dao, khoá gas | Người lớn | ☐ |
| Xếp bao cát, bịt lỗ thoát sàn | Cả nhà | ☐ |
| Vật nuôi lên chỗ cao | Người lớn | ☐ |
Góc nhìn hôm nay: chống ngập bắt đầu từ lúc xây nhà
Ở những vùng ngập thường xuyên, nhiều gia đình khi xây hoặc sửa nhà đã tính sẵn: nâng nền, làm gác chắc, đặt ổ điện cao hơn mức lũ, lát nền gạch chịu nước thay vì gỗ, dùng tủ bếp chân cao. Những chi tiết này không đắt nếu làm từ đầu và giảm rất nhiều công kê dọn mỗi năm. Nếu chuẩn bị xây sửa, hãy hỏi thợ địa phương về mức lũ lịch sử và đặt mọi thứ quan trọng cao hơn mức đó.
Câu hỏi thường gặp
Trước lũ nên kê đồ gì lên trước?
Giấy tờ, tiền và thuốc lên trước, sau đó là lương thực, thóc giống, đồ điện nhỏ và xe máy. Đồ lớn không mang lên được thì rút điện, kê lên bục hoặc buộc vào cột.
Bao cát có chặn được nước lũ không?
Bao cát chặn được nước nông, bùn rác tràn vào, nhưng không giữ được nước ngập sâu kéo dài vì nước thấm qua nền và tường. Không nên xếp quá cao khi bên ngoài nước đã sâu.
Nước đã vào nhà mà chưa ngắt điện thì làm sao?
Nếu phải lội nước mới tới được cầu dao, đừng tự làm. Ra khỏi khu vực nước, gọi điện lực để cắt điện từ bên ngoài.
Làm sao để nước cống không trào ngược vào nhà?
Bịt lỗ thoát sàn, đặt bao cát nhỏ vào bồn cầu hoặc dùng nút bịt chuyên dụng. Với nhà phố, có thể lắp van một chiều trên đường thoát nước.