Dọn bùn sau lũ nên làm theo thứ tự: bảo đảm an toàn điện và kết cấu trước, chụp ảnh ghi nhận thiệt hại, đưa đồ ngập ra ngoài, xúc bùn khi còn ướt (bùn khô cứng rất khó dọn), rửa nhà từ trên xuống dưới, khử khuẩn, rồi mở cửa cho khô hoàn toàn để tránh nấm mốc. Người dọn cần ủng, găng, khẩu trang, làm việc theo nhóm, nghỉ giữa giờ và rửa tay kỹ. Đồ nào ngâm nước bẩn lâu, thấm nước như nệm, thảm, đồ gỗ ép thường phải bỏ.
Trước khi bắt đầu
- Điện đã ngắt, không có dây điện rơi quanh nhà (xem các bài về an toàn điện).
- Nhà không có dấu hiệu kết cấu nguy hiểm (xem bài Kiểm tra nhà sau bão).
- Không có mùi gas; bình gas đã khoá, đưa ra ngoài.
- Đã chụp ảnh, quay video thiệt hại.
- Đồ bảo hộ: ủng cao su, găng tay dày, khẩu trang, kính, quần áo dài tay.
- Dụng cụ: xẻng, cào, chổi cứng, xô, vòi nước hoặc máy bơm, bàn chải, bao tải.
Thứ tự dọn dẹp
- Đưa đồ ra ngoài: mang hết đồ đạc ra sân, phân loại thành đống giữ lại, đống cần rửa, đống bỏ.
- Xúc bùn khi còn ướt: bùn mới rút còn nhão, dễ xúc, dễ đẩy ra ngoài. Để khô, bùn đóng cứng như xi măng, bám chặt sàn, tường.
- Dội rửa từ trên xuống: rửa trần, tường trước, sàn sau, để bùn từ trên không làm bẩn lại chỗ đã rửa.
- Cọ chỗ bùn bám: góc tường, chân tủ, khe cửa, ổ điện (đã ngắt điện).
- Khử khuẩn: lau bề mặt bếp, nhà vệ sinh, chỗ trẻ chơi bằng dung dịch khử khuẩn pha theo hướng dẫn.
- Làm khô: mở hết cửa, dùng quạt; nhà càng khô nhanh, nấm mốc càng ít.
Đồ nào giữ, đồ nào bỏ
| Đồ đạc | Thường xử lý thế nào |
|---|---|
| Nệm, gối, chăn bông, thảm | Ngâm nước lũ bẩn lâu: nên bỏ; khó làm sạch bên trong |
| Sofa nệm, ghế bọc vải | Thường phải bỏ hoặc bọc lại; nệm bên trong giữ nước, mốc |
| Đồ gỗ tự nhiên | Rửa, lau khô, phơi râm; có thể cong vênh nhưng nhiều khi giữ được |
| Đồ gỗ ép, ván dăm (MDF) | Thường trương phồng, mục; khó cứu |
| Quần áo, vải | Giặt kỹ với xà phòng, nước nóng nếu được, phơi khô nắng |
| Bát đĩa sứ, thuỷ tinh, nồi kim loại | Rửa sạch, khử khuẩn, dùng lại được |
| Đồ nhựa đựng thức ăn, thớt gỗ, đồ chơi trẻ em xốp | Thớt gỗ, đồ xốp nên bỏ; đồ nhựa cứng rửa kỹ |
| Thực phẩm, thuốc ngâm nước lũ | Bỏ |
Bùn đổ đi đâu
- Theo hướng dẫn thu gom của xã: thường gom thành đống ở lề đường để xe chở đi.
- Không đổ bùn xuống cống, kênh làm tắc nghẽn đường thoát nước.
- Bùn sạch phù sa ngoài vườn có thể để lại cho ruộng vườn; bùn trong nhà lẫn rác, nước thải thì đưa đi.
- Rác điện tử, hoá chất, thuốc trừ sâu, sơn: để riêng, hỏi xã cách xử lý.
Nấm mốc: kẻ thù sau khi nước rút
Trong khí hậu nóng ẩm, nấm mốc có thể mọc trên tường, đồ gỗ, vải chỉ sau một hai ngày. Nấm mốc gây mùi, hư đồ, và làm nặng thêm bệnh hen, dị ứng. Để hạn chế:
- Làm khô nhà nhanh nhất có thể: mở cửa, dùng quạt, máy hút ẩm khi có điện an toàn.
- Tháo bỏ phần trần thạch cao, vách thạch cao, giấy dán tường bị ngâm nước.
- Lau vết mốc trên bề mặt cứng bằng nước và chất tẩy rửa; đeo khẩu trang, găng tay.
- Người bị hen, dị ứng, trẻ nhỏ, người già nên tránh ở trong phòng nhiều mốc.
Giữ sức khi dọn lũ
- Làm việc theo nhóm, chia ca, nghỉ giữa giờ, uống đủ nước.
- Nâng đồ nặng bằng chân, giữ lưng thẳng, nhờ người cùng khiêng.
- Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, uống.
- Che kín vết thương, đi khám khi bị đinh đâm, vết thương bẩn (xem bài Vết thương khi dọn lũ).
- Không để trẻ nhỏ chơi trong bùn, đống rác.
Bảng kiểm tra sau khi dọn xong
| Hạng mục | Xong |
|---|---|
| Bùn đã xúc hết, sàn tường rửa sạch | ☐ |
| Bếp, nhà vệ sinh đã khử khuẩn | ☐ |
| Đồ hỏng đã phân loại, gom đúng chỗ | ☐ |
| Nhà đã thông gió, khô ráo | ☐ |
| Điện được kiểm tra trước khi đóng lại | ☐ |
| Giếng, bể nước đã làm sạch | ☐ |
| Ảnh thiệt hại đã lưu | ☐ |
Góc nhìn hôm nay: dọn lũ là việc của cả xóm
Ở miền Trung, sau mỗi trận lũ, cả xóm thường cùng nhau dọn từng nhà, có máy bơm của nhà này, xẻng của nhà kia, có đoàn thanh niên, bộ đội, sinh viên tình nguyện tới giúp. Cách làm theo nhóm giúp xúc bùn kịp khi còn ướt, điều mà một gia đình khó tự làm. Nếu nhà mình dọn xong sớm, hãy sang giúp nhà người già, nhà neo đơn bên cạnh.
Câu hỏi thường gặp
Dọn bùn sau lũ nên làm khi nào?
Nên xúc bùn khi nước vừa rút và bùn còn ướt, sau khi đã bảo đảm an toàn điện, kết cấu và chụp ảnh thiệt hại. Bùn khô đóng cứng rất khó dọn.
Nệm bị ngập nước lũ có dùng lại được không?
Thường nên bỏ. Nệm, gối, thảm ngâm nước lũ bẩn lâu rất khó làm sạch bên trong và dễ mốc, gây hại cho sức khoẻ.
Làm sao để nhà không bị mốc sau lũ?
Làm khô nhà càng nhanh càng tốt bằng cách mở cửa, dùng quạt, tháo bỏ trần, vách thạch cao ngâm nước, lau vết mốc trên bề mặt cứng bằng chất tẩy rửa.
Bùn dọn ra đổ ở đâu?
Theo hướng dẫn thu gom của xã, thường gom ở lề đường để xe chở đi. Không đổ bùn xuống cống, kênh vì gây tắc đường thoát nước.