Không phải vết nứt nào trên tường cũng nguy hiểm. Vết nứt chân chim nhỏ, nông trên lớp vữa trát, không thay đổi theo thời gian thường do co ngót vữa và ít ảnh hưởng tới kết cấu. Vết nứt đáng lo là vết nứt chéo 45 độ, vết nứt xuyên qua tường, vết nứt ở dầm, cột, sàn bê tông, vết nứt rộng ra theo ngày, vết nứt kèm tường nghiêng, nền lún. Sau bão, lũ, động đất, thấy loại vết nứt đáng lo thì không ở trong phòng đó và mời kỹ thuật viên kiểm tra.
Tường nứt vì sao
- Co ngót vữa, sơn: vữa trát khô nhanh, co lại, tạo các vết nứt mảnh hình mạng nhện. Thường không nguy hiểm.
- Giãn nở nhiệt: tường hướng nắng, chỗ nối giữa vật liệu khác nhau (bê tông và gạch) nứt theo đường thẳng.
- Lún không đều: một phần móng lún nhiều hơn phần khác do nền yếu, nước xói, đất trượt. Vết nứt thường chéo, rộng dần.
- Quá tải, chấn động: gió bão đẩy, cây đổ đè, động đất rung lắc, nước lũ đẩy ngang vào tường.
- Kết cấu yếu từ đầu: thiếu giằng, cột, thép không đủ.
Phân loại vết nứt theo hình dạng
| Kiểu vết nứt | Nguyên nhân hay gặp | Mức đáng lo |
|---|---|---|
| Chân chim, mạng nhện nhỏ trên vữa | Co ngót vữa, sơn | Thấp |
| Nứt thẳng đứng mảnh ở giữa tường dài | Co ngót, giãn nở nhiệt | Thấp đến trung bình, theo dõi |
| Nứt ngang ở chỗ tiếp giáp dầm, sàn với tường | Khác vật liệu, co giãn | Thấp đến trung bình |
| Nứt chéo khoảng 45 độ, nhất là từ góc cửa | Lún không đều, lực ngang (gió, động đất) | Cao |
| Nứt xuyên qua tường, nhìn thấy ánh sáng | Kết cấu bị tách | Cao |
| Nứt ở cột, dầm, sàn bê tông, có lộ thép | Quá tải, kết cấu hư hại | Rất cao |
| Nứt kèm tường phình, nghiêng | Tường mất ổn định | Rất cao |
Đo độ rộng vết nứt
Độ rộng là một gợi ý quan trọng. Có thể ước lượng bằng các vật quen thuộc:
- Nhỏ hơn bề dày tờ giấy: vết nứt rất mảnh, thường ở lớp vữa.
- Lọt vừa mép thẻ nhựa (khoảng 1 mm): cần theo dõi.
- Lọt đồng xu (vài mm) trở lên: cần kỹ thuật viên kiểm tra, nhất là khi nứt chéo hoặc ở kết cấu.
Đây chỉ là cách ước lượng cho người không chuyên. Kỹ thuật viên sẽ đánh giá dựa vào vị trí, hướng, độ sâu và kết cấu tổng thể, không chỉ độ rộng.
Theo dõi vết nứt có đang "sống" không
Vết nứt "sống" là vết nứt còn đang mở rộng hoặc dài ra, dấu hiệu nguyên nhân vẫn đang tác động (nền vẫn lún, đất vẫn trượt). Cách theo dõi đơn giản:
- Vạch bút chì đánh dấu hai đầu vết nứt, ghi ngày.
- Dán một mẩu giấy mỏng hoặc vữa thạch cao nhỏ ngang qua vết nứt; nếu rách, nứt là vết nứt đang mở.
- Chụp ảnh cùng góc, có thước đặt cạnh, mỗi ngày hoặc mỗi tuần.
- So sánh: vết nứt dài ra, rộng ra là tín hiệu cần kỹ thuật viên ngay.
Vết nứt sau từng loại thiên tai
Sau bão
Chú ý tường đầu hồi (dễ bị gió đẩy), tường đỡ mái, chỗ mái tum. Vết nứt dọc đỉnh tường ngay dưới mái có thể do khung mái bị giật.
Sau lũ
Nước ngâm lâu làm yếu móng, tường gạch không trát. Nước rút nhanh, đất dưới móng bị cuốn đi. Chú ý vết nứt chéo, nền lún, cửa kẹt.
Sau động đất
Vết nứt chéo hình chữ X giữa các ô cửa, nứt ở chân cột, đầu cột. Dư chấn có thể làm vết nứt nặng thêm.
Ở vùng có nguy cơ sạt lở
Vết nứt mới trên tường kèm vết nứt trên sân, sườn đồi là dấu hiệu đất đang dịch chuyển, cần rời nhà và báo xã (xem bài Dấu hiệu sắp sạt lở đất quanh nhà).
Khi nào sửa tại chỗ, khi nào cần kỹ thuật viên
- Tự sửa được: vết nứt chân chim, nứt mảnh trên vữa đã ổn định; trám bằng vữa, keo trám, sơn lại.
- Cần thợ có kinh nghiệm: vết nứt thẳng đứng dài, nứt ở chỗ tiếp giáp, cần đục mở rộng, trám và gia cố lưới.
- Cần kỹ thuật viên kết cấu: vết nứt chéo, nứt xuyên, nứt ở cột, dầm, sàn, nứt kèm lún, nghiêng.
Đừng trát kín vết nứt đáng lo chỉ để "cho đẹp" trước khi biết nguyên nhân; lớp vữa mới sẽ che mất dấu hiệu theo dõi.
Góc nhìn hôm nay: vết nứt là lời nhắn của ngôi nhà
Ngôi nhà "nói" qua vết nứt: chỗ nào lún, chỗ nào chịu lực quá mức. Học cách đọc vài kiểu vết nứt cơ bản giúp gia đình không hoảng vì những vết chân chim vô hại, và không chủ quan với vết nứt chéo đang rộng ra. Sau thiên tai lớn, nhiều xã có cán bộ xây dựng hoặc đoàn kỹ sư tình nguyện đi kiểm tra nhà dân miễn phí; hãy đăng ký với xã nếu nhà có vết nứt đáng lo.
Câu hỏi thường gặp
Vết nứt tường nào là nguy hiểm?
Vết nứt chéo khoảng 45 độ, nhất là từ góc cửa; vết nứt xuyên tường; vết nứt ở cột, dầm, sàn bê tông; vết nứt rộng dần; vết nứt kèm tường phình, nghiêng hoặc nền lún.
Nứt chân chim trên tường có sao không?
Thường không nguy hiểm. Đó là vết nứt mảnh trên lớp vữa trát do co ngót, có thể trám và sơn lại nếu không thay đổi theo thời gian.
Làm sao biết vết nứt có đang to ra?
Vạch dấu hai đầu, dán mẩu giấy mỏng ngang qua vết nứt và chụp ảnh cùng góc có thước định kỳ. Giấy rách hoặc vết nứt dài, rộng ra là vết nứt đang mở.
Có nên trát kín vết nứt ngay sau thiên tai?
Với vết nứt đáng lo thì không nên trát kín trước khi biết nguyên nhân, vì lớp vữa mới che mất dấu hiệu theo dõi. Hãy mời kỹ thuật viên kiểm tra trước.