Sách vở, ảnh cũ, dữ liệu điện thoại bị ngâm nước lũ: cứu thế nào

Sách vở, ảnh cũ, giấy tờ và dữ liệu trong điện thoại, máy tính bị ngâm nước lũ vẫn có thể cứu được một phần nếu xử lý đúng và sớm. Với sách, ảnh, giấy: rửa nhẹ bùn bằng nước sạch, tách từng tờ, làm khô ở nơi râm thoáng hoặc cấp đông nếu chưa kịp làm khô để ngăn mốc. Với thiết bị điện tử: tắt máy, không sạc, mang tới nơi sửa chữa sớm để cứu dữ liệu. Về lâu dài, sao lưu dữ liệu và scan ảnh quý là cách chắc chắn nhất.

Vì sao phải làm nhanh

Trong khí hậu nóng ẩm, giấy ướt có thể bắt đầu mốc chỉ sau một hai ngày. Ảnh dính vào nhau, lớp nhũ tương trên ảnh bong ra. Bùn lũ khô lại, bám chặt vào giấy. Thiết bị điện tử bị ăn mòn mạch từ từ, càng để lâu càng khó cứu dữ liệu. Vì vậy, sau khi lo xong an toàn người, đồ quý giấy tờ là thứ nên xử lý sớm.

Sách vở, giấy tờ bị ướt

1. Rửa bùn nhẹ nhàng: nếu dính bùn, nhúng hoặc tráng trong chậu nước sạch, không chà xát.
2. Đặt nằm, không dựng: sách ướt rất nặng, dựng đứng dễ rách gáy.
3. Thấm nước: chèn giấy thấm, khăn giấy, giấy báo trắng không in giữa các trang mỗi khoảng vài chục trang, thay khi giấy chèn ướt.
4. Làm khô nơi râm, thoáng: dùng quạt thổi nhẹ, không để nắng gắt chiếu trực tiếp, không sấy nóng.
5. Ép phẳng khi gần khô: đặt giữa hai tấm ván với vật nặng vừa phải.

Khi quá nhiều sách, không kịp làm khô

Các thư viện, cơ quan lưu trữ thường dùng cách cấp đông: cho sách, giấy ướt vào túi nilon, đặt trong ngăn đá. Lạnh ngăn mốc phát triển, cho thêm thời gian xử lý dần từng phần. Đây là kinh nghiệm được các tổ chức bảo tồn tài liệu khuyến cáo khi gặp thảm hoạ nước.

Ảnh in cũ bị ngâm nước

• Tách ảnh khỏi album, khung kính càng sớm càng tốt, trước khi chúng dính chặt.
• Tráng nhẹ bằng nước sạch, không chà mặt ảnh.
• Đặt úp mặt lên giấy thấm hoặc treo bằng kẹp ở mép, làm khô nơi râm.
• Ảnh đã dính nhau: ngâm trong nước sạch một lúc để tách nhẹ, không giật mạnh.
• Nếu không kịp xử lý: để ảnh ướt trong túi nilon, cấp đông như với sách.
• Chụp lại hoặc scan ảnh đã cứu được ngay khi khô.

Điện thoại, máy tính: cứu dữ liệu trước, cứu máy sau

• Tắt máy ngay, không sạc, không bật thử nhiều lần.
• Tháo SIM, thẻ nhớ. Thẻ nhớ, USB có thể còn đọc được sau khi lau khô.
• Với máy tính xách tay: tháo pin (nếu tháo được), để úp hình chữ V cho nước chảy ra.
• Mang tới cửa hàng sửa chữa, dịch vụ cứu dữ liệu sớm; nói rõ máy bị ngâm nước lũ (nước bẩn, có thể nhiễm mặn).
• Ổ cứng gắn ngoài, ổ cứng máy tính bàn bị ngập: không cắm thử; dịch vụ cứu dữ liệu có thể làm sạch và đọc lại.

Cách làm khô cụ thể cho thiết bị đã nêu trong bài Đồ điện bị ngập.

Bảng ưu tiên cứu đồ

Sách vở cho học sinh sau lũ

Sau những trận lũ lớn, nhiều học sinh mất sách giáo khoa, vở, đồ dùng học tập. Ngành giáo dục, các tổ chức, cộng đồng thường có chương trình quyên góp, tặng sách vở. Hãy báo với giáo viên chủ nhiệm về tình trạng của con để được hỗ trợ, và đừng để con nghỉ học lâu vì thiếu sách. Sách giáo khoa còn đọc được sau khi làm khô vẫn có thể dùng tạm.

Phòng trước: sao lưu và cất giữ

• Sao lưu điện thoại, máy tính định kỳ lên dịch vụ lưu trữ trực tuyến hoặc ổ cứng để ở nơi khác.
• Scan hoặc chụp lại ảnh cũ, gia phả, thư từ quan trọng; gửi bản số cho người thân.
• Cất ảnh, sách quý trong hộp nhựa kín trên cao ở nhà vùng ngập.
• Trước mùa mưa bão, đưa sách vở, đồ dùng học tập của con lên gác.

Góc nhìn hôm nay: ký ức gia đình cũng cần "sơ tán"

Sau lũ, nhiều người tiếc những bức ảnh cưới của ông bà, những lá thư cũ hơn tiếc đồ đạc đắt tiền. Đó là thứ không mua lại được. Một buổi chiều scan ảnh cũ bằng điện thoại, cất bản gốc trong hộp kín trên gác, là cách để ký ức gia đình cũng có "kế hoạch sơ tán" như mọi thứ khác.