Mưa lũ gây hại cho ao tôm, ao cá theo hai cách: nước tràn bờ làm thất thoát tôm cá, và mưa lớn làm môi trường ao thay đổi đột ngột (độ mặn tụt, pH giảm, nhiệt độ hạ, nước phân tầng, thiếu ô xy), khiến tôm cá sốc, bỏ ăn, chết. Giữ ao qua mùa mưa bão cần: gia cố bờ, quây lưới cao, chuẩn bị máy quạt khí và nguồn điện dự phòng, giảm cho ăn khi có mưa lớn, theo dõi chỉ số nước, và thu hoạch sớm những ao đã đạt cỡ khi bản tin có bão lũ lớn.
Những gì thay đổi trong ao khi mưa lớn
| Yếu tố | Thay đổi khi mưa lớn | Ảnh hưởng |
|---|---|---|
| Độ mặn (ao nước lợ) | Tụt nhanh do nước mưa ngọt | Tôm sốc, mềm vỏ, yếu |
| pH | Giảm do nước mưa có tính axit nhẹ, rửa phèn từ bờ | Tôm cá bỏ ăn, dễ bệnh |
| Nhiệt độ | Hạ đột ngột, nước mặt lạnh hơn nước đáy | Nước phân tầng, sốc nhiệt |
| Ô xy hoà tan | Giảm, nhất là khi trời âm u nhiều ngày, tảo tàn | Tôm cá nổi đầu, chết hàng loạt về đêm |
| Độ đục | Tăng do phù sa, đất bờ trôi xuống | Giảm quang hợp, tăng khí độc đáy ao |
Trước mùa mưa bão
- Gia cố bờ ao: đắp cao, nén chặt, lót bạt mặt bờ ở chỗ hay sạt; kiểm tra cống, ống xả.
- Quây lưới: lưới cao quanh bờ để khi nước tràn, tôm cá không thoát ra ngoài.
- Rãnh thoát nước quanh ao: để nước mưa từ ruộng, vườn không chảy tràn vào ao mang phèn, bùn.
- Máy quạt khí và máy phát dự phòng: mất điện trong bão là nguy cơ lớn với ao nuôi mật độ cao.
- Vôi, khoáng chất: chuẩn bị sẵn theo hướng dẫn của cán bộ thuỷ sản để điều chỉnh pH, độ kiềm.
- Lịch thả nuôi: né thả giống vào đúng cao điểm mùa mưa bão nếu được khuyến cáo.
Khi có bản tin bão, mưa lớn
- Thu hoạch sớm ao đã đạt cỡ thương phẩm hoặc gần đạt.
- Giảm lượng thức ăn, có khi ngừng cho ăn trong những ngày mưa lớn; thức ăn thừa phân huỷ làm nước xấu thêm.
- Nâng mực nước ao (ao nước lợ) để giảm mức độ thay đổi độ mặn khi mưa.
- Rải vôi quanh bờ theo hướng dẫn để giảm phèn bị rửa xuống ao.
- Chạy quạt khí, nhất là ban đêm và những ngày âm u.
- Không ra ao khi gió mạnh, sét đánh; an toàn người là trước hết.
Sau mưa lớn
- Đo độ mặn, pH, nhiệt độ, ô xy (nếu có dụng cụ).
- Xả bớt lớp nước mặt ngọt, lạnh (ở ao nước lợ có hệ thống xả mặt) theo hướng dẫn kỹ thuật.
- Bổ sung vôi, khoáng để ổn định pH, độ kiềm.
- Cho ăn lại từ từ, quan sát tôm cá ăn mồi.
- Theo dõi dấu hiệu bệnh: tôm đỏ thân, mềm vỏ, bơi lờ đờ, cá nổi đầu, xuất huyết. Báo cán bộ thuỷ sản, không tự dùng kháng sinh bừa bãi.
Khi nước lũ tràn bờ
- Nếu có lưới quây, tôm cá phần lớn còn trong khu vực; sau lũ, kiểm tra lưới, vá chỗ rách.
- Nước lũ có thể mang mầm bệnh, chất độc từ nơi khác; cần xử lý nước, theo dõi sát.
- Không tự ý xả nước ao bệnh ra kênh chung; báo cán bộ thuỷ sản.
- Chụp ảnh thiệt hại, báo xã để được ghi nhận, và báo công ty bảo hiểm nếu có bảo hiểm nuôi trồng.
Ao nuôi ở vùng xâm nhập mặn mùa khô
Với ao cá nước ngọt ở ĐBSCL, vấn đề mùa khô là mặn lấn vào. Kiểm tra độ mặn nguồn nước trước khi lấy vào ao, trữ nước ngọt đầu mùa khô, và tuân theo lịch đóng mở cống của địa phương. Với mô hình lúa – tôm, độ mặn trong ruộng lúa phải được rửa đủ trước khi xuống giống lúa mùa mưa.
An toàn người khi trông ao mùa bão
Người nuôi tôm, cá thường có chòi canh ở giữa vùng ao, xa nhà. Khi bão vào, chòi lá, chòi tôn trên bờ ao rất dễ bị tốc, đổ; dây điện kéo ra máy quạt khí đi qua vùng nước là nguy cơ điện giật. Trước khi bão tới, ngắt điện các đường dây ra ao không cần thiết, cố định máy phát ở chỗ cao, và người về nhà kiên cố. Không ra ao kiểm tra máy quạt khi đang có giông sét, gió mạnh; mất một ao tôm còn khắc phục được.
Góc nhìn hôm nay: ao nuôi cần "chằng chống" như nhà
Nhiều người nuôi tôm mất trắng không phải vì bão phá bờ mà vì ba ngày mưa liên tục làm môi trường ao sụp đổ, tôm chết hàng loạt lúc nửa đêm khi mất điện, máy quạt ngừng. Chuẩn bị máy phát dự phòng, vôi, khoáng chất và theo dõi chỉ số nước là "chằng chống" cho ao nuôi. Hãy liên hệ trạm khuyến nông, chi cục thuỷ sản địa phương để có hướng dẫn kỹ thuật phù hợp với đối tượng nuôi của mình.
Câu hỏi thường gặp
Mưa lớn làm tôm chết vì sao?
Mưa lớn làm độ mặn, pH, nhiệt độ thay đổi đột ngột, nước phân tầng và thiếu ô xy, khiến tôm sốc, bỏ ăn, yếu và có thể chết hàng loạt, nhất là khi mất điện làm máy quạt khí ngừng.
Trước bão cần làm gì cho ao tôm?
Gia cố bờ, quây lưới cao, chuẩn bị máy quạt khí và máy phát dự phòng, chuẩn bị vôi, khoáng chất, thu hoạch sớm ao đã đạt cỡ và giảm cho ăn khi có mưa lớn.
Sau mưa lớn có nên cho tôm ăn ngay không?
Nên kiểm tra chỉ số nước, ổn định pH, độ kiềm trước, rồi cho ăn lại từ từ và quan sát tôm ăn mồi. Thức ăn thừa phân huỷ làm nước ao xấu thêm.
Ao cá bị nước lũ tràn bờ thì làm gì?
Kiểm tra và vá lưới quây, xử lý nước vì lũ có thể mang mầm bệnh, theo dõi sát tôm cá, không xả nước ao bệnh ra kênh chung và báo cán bộ thuỷ sản, xã để được hướng dẫn.