Lồng bè nuôi biển (tôm hùm, cá biển, vẹm, hàu) là loại tài sản rất dễ bị bão phá huỷ, vì nằm ngoài mặt nước, hứng trực tiếp sóng gió và nước dâng. Giữ lồng bè qua mùa bão cần: chọn vị trí neo trong vịnh kín sóng, gia cố hệ thống neo, phao, khung trước mùa bão, thu hoạch sớm hoặc di chuyển lồng vào nơi tránh trú khi có bản tin bão, và tuyệt đối không để người ở lại trên bè khi bão vào. Kinh nghiệm từ bão Damrey 2017 ở Khánh Hoà và bão Yagi 2024 ở Quảng Ninh cho thấy thiệt hại lồng bè có thể rất lớn chỉ trong một đêm.
Vì sao lồng bè dễ bị bão phá
- Nằm trên mặt nước: chịu cả sóng, gió và dòng chảy cùng lúc.
- Kết cấu nhẹ: khung gỗ, ống nhựa, phao xốp, phao nhựa; dây neo có thể đứt khi quá tải.
- Đặt dày đặc: khi một bè đứt neo, nó trôi đập vào các bè khác, gây hiệu ứng dây chuyền.
- Người ở trên bè: nhiều người nuôi sống, ngủ ngay trên bè để trông coi, nên thiệt hại về người có thể xảy ra nếu không vào bờ.
Bài học từ những cơn bão lớn
Bão Damrey đổ bộ Khánh Hoà ngày 4/11/2017 đã phá huỷ một lượng rất lớn lồng nuôi tôm hùm, cá biển ở vịnh Vân Phong, vịnh Nha Trang, Cam Ranh, với thiệt hại thuỷ sản thuộc loại nặng nề nhất của tỉnh trong nhiều năm. Bão Yagi tháng 9/2024 cũng làm hư hại phần lớn lồng bè nuôi biển ở Quảng Ninh, nơi có nhiều vùng nuôi trên vịnh Hạ Long, Bái Tử Long. Điểm chung: nhiều lồng bè nằm ở vị trí chưa đủ kín sóng, hệ thống neo không đủ sức, và một số người nuôi chủ quan vì những năm trước bão ít vào.
Trước mùa bão: chuẩn bị lồng bè
| Hạng mục | Việc nên làm |
|---|---|
| Vị trí | Neo trong vùng nuôi được quy hoạch, kín sóng gió, đáy giữ neo tốt; tránh luồng tàu, cửa vịnh hở |
| Neo | Kiểm tra, tăng số neo, dùng neo phù hợp loại đáy; dây neo đủ dài, đủ lớn, thay dây mòn |
| Khung, phao | Thay gỗ mục, phao vỡ; liên kết các khung chắc chắn; chuyển sang vật liệu nhựa HDPE nếu có điều kiện |
| Khoảng cách | Không đặt quá dày; giữ khoảng cách giữa các cụm bè để giảm va đập dây chuyền |
| Lịch thả nuôi | Cân nhắc thả giống, thu hoạch để giảm lượng nuôi ở cao điểm mùa bão của vùng |
Khi có bản tin bão
- Thu hoạch sớm những lồng đã đạt hoặc gần đạt cỡ thương phẩm.
- Gia cố neo: thả thêm neo, kiểm tra từng dây.
- Hạ lồng xuống sâu hơn (với lồng có thể điều chỉnh), buộc chặt lưới lồng.
- Di chuyển bè vào khu vực tránh trú nếu được hướng dẫn và còn đủ thời gian an toàn.
- Thu dọn đồ trên bè: chòi, mái che, thùng thức ăn, máy móc đưa vào bờ.
- Người vào bờ theo lệnh của chính quyền, bộ đội biên phòng; không ở lại trên bè, chòi canh.
Vì sao không được ở lại trên bè
Nhiều người nuôi muốn ở lại để "giữ bè", sợ mất trộm hoặc mong cứu được tài sản khi bè đứt neo. Nhưng khi gió bão đã mạnh, một người trên bè không thể làm gì để chống lại sóng gió, mà có nguy cơ bị cuốn xuống biển, bị khung bè đè, không ai cứu được. Các địa phương ven biển thường kiên quyết yêu cầu người trên lồng bè, chòi canh vào bờ trước khi bão đổ bộ; đây là lệnh vì an toàn tính mạng.
Sau bão
- Chỉ ra biển khi có thông báo an toàn, sóng gió đã giảm.
- Kiểm tra neo, khung, lưới; vá lưới rách, thu gom lồng trôi dạt.
- Kiểm tra sức khoẻ vật nuôi: tôm cá có thể bị sốc do nước đục, độ mặn giảm vì mưa lớn và nước sông đổ ra.
- Thu gom vật nuôi chết, không thả xuống biển gần vùng nuôi.
- Thu gom phao xốp vỡ, rác trôi nổi để tránh ô nhiễm vịnh.
- Chụp ảnh thiệt hại, báo xã, chi cục thuỷ sản và công ty bảo hiểm (nếu có).
Xu hướng mới: lồng nuôi chịu sóng, vùng nuôi quy hoạch
Sau các cơn bão lớn, nhiều địa phương đẩy mạnh quy hoạch lại vùng nuôi biển, khuyến khích chuyển từ lồng gỗ, phao xốp sang lồng nhựa HDPE, lồng chịu sóng, giảm mật độ bè, và giao mặt nước có thời hạn để người nuôi đầu tư bài bản hơn. Lồng HDPE đắt hơn nhưng bền, chịu sóng tốt hơn, ít gây rác xốp. Người nuôi có thể hỏi chi cục thuỷ sản, trung tâm khuyến nông về các mô hình và hỗ trợ đang có.
Góc nhìn hôm nay: một đêm bão, nhiều năm vốn liếng
Một lồng tôm hùm có thể là vốn liếng nhiều năm của một gia đình. Bão không tránh được, nhưng mức thiệt hại phụ thuộc nhiều vào chuẩn bị: vị trí đặt bè, độ chắc của neo, quyết định thu hoạch sớm. Và quyết định quan trọng nhất là vào bờ đúng lúc. Lồng bè có thể làm lại; người ở lại trên bè trong đêm bão thì không có cơ hội thứ hai.
Câu hỏi thường gặp
Làm gì để giữ lồng bè khi có bão?
Neo trong vùng kín sóng, gia cố và tăng số neo, thay khung phao mục, thu hoạch sớm lồng đã đạt cỡ, thu dọn đồ trên bè và để người vào bờ trước khi bão đổ bộ.
Có nên ở lại trên bè để giữ tài sản khi bão vào?
Không. Khi gió bão mạnh, người trên bè không chống lại được sóng gió và có nguy cơ bị cuốn xuống biển. Chính quyền ven biển thường yêu cầu người trên lồng bè vào bờ vì an toàn tính mạng.
Bão Damrey 2017 gây thiệt hại gì cho nuôi biển?
Bão Damrey đổ bộ Khánh Hoà ngày 4/11/2017 đã phá huỷ một lượng rất lớn lồng nuôi tôm hùm, cá biển ở các vịnh Vân Phong, Nha Trang, Cam Ranh, gây thiệt hại thuỷ sản nặng nề.
Lồng nhựa HDPE có lợi gì so với lồng gỗ?
Lồng HDPE bền hơn, chịu sóng gió tốt hơn và ít gây rác xốp hơn lồng gỗ, phao xốp truyền thống, dù chi phí đầu tư ban đầu cao hơn.