Giữ nhà mát mùa nắng nóng mà không tốn điện dựa vào ba nguyên tắc: chặn nắng trước khi nó chạm vào nhà (che mái, che cửa phía tây, trồng cây), cho khí nóng thoát ra (mở thông gió đúng giờ, tạo luồng gió xuyên phòng) và giảm nguồn nhiệt trong nhà (tắt bớt thiết bị toả nhiệt, nấu nướng lúc mát). Làm đúng, nhiệt độ trong nhà có thể thấp hơn đáng kể so với không làm gì, giảm số giờ phải bật điều hoà.
Nhà nóng lên từ đâu
- Mái: nhận nắng gần như cả ngày. Mái tôn mỏng không cách nhiệt có thể nóng tới mức chạm tay bỏng, toả nhiệt xuống phòng bên dưới.
- Tường phía tây: hứng nắng chiều gắt nhất lúc nhiệt độ không khí đã cao; tường tích nhiệt và toả vào phòng đến tối.
- Cửa kính: nắng xuyên qua kính làm nóng sàn, đồ đạc, rồi nhiệt bị giữ lại trong phòng.
- Nguồn nhiệt trong nhà: bếp, nồi cơm, tủ lạnh đặt sát tường, đèn sợi đốt, máy tính, dàn nóng điều hoà đặt chỗ kín.
Chặn nắng: rẻ nhất, hiệu quả nhất
Với mái
- Tôn lạnh, tôn cách nhiệt (có lớp xốp hoặc PU) khi thay mái.
- Lót tấm cách nhiệt (túi khí, xốp bạc) dưới mái tôn hiện có, mặt bạc quay về phía nóng.
- Sơn mái màu sáng hoặc sơn phản xạ nhiệt.
- Làm trần tạo lớp không khí đệm giữa mái và phòng, có lỗ thoát khí nóng ở đầu hồi.
- Trồng giàn cây leo trên sân thượng, mái bê tông (chú ý chống thấm).
Với cửa và tường
- Che nắng bên ngoài cửa sổ (mái hiên, mành tre, lam chắn nắng) hiệu quả hơn rèm bên trong, vì chặn nhiệt trước khi vào qua kính.
- Tường tây: trồng cây, giàn leo, hoặc đặt kệ, tủ sát tường để tạo lớp đệm.
- Dán phim cách nhiệt cho kính hướng tây, hướng nam.
- Kéo rèm dày, sáng màu trong những giờ nắng chiếu vào.
Cây xanh
Một cây tán rộng ở phía tây, tây nam của nhà che bớt nắng chiều, đồng thời làm mát không khí nhờ thoát hơi nước qua lá. Chọn cây không quá sát nhà, rễ không phá móng, cành không vướng dây điện.
Thông gió đúng giờ
Nhiều người đóng kín cửa cả ngày rồi mở ra lúc trưa nắng, hoặc ngược lại. Quy tắc đơn giản:
- Đêm và sáng sớm: mở cửa sổ, cửa thông gió để không khí mát vào, đẩy khí nóng ra.
- Trưa và chiều nắng gắt: đóng cửa phía có nắng, kéo rèm, chỉ mở cửa ở phía râm.
- Tạo gió xuyên phòng: mở hai cửa ở hai phía đối diện; đặt quạt hút ở cửa sổ thổi khí nóng ra ngoài.
- Nhà ống: giếng trời, ô thoáng cầu thang giúp khí nóng bốc lên thoát ra trên mái. Mở ô thoáng trên cao, không bịt kín giếng trời.
Giảm nhiệt sinh ra trong nhà
- Nấu nướng vào sáng sớm hoặc tối; dùng nồi áp suất, nồi cơm điện thay cho bếp đun lâu.
- Thay đèn sợi đốt bằng đèn LED (ít toả nhiệt hơn nhiều).
- Tắt hẳn thiết bị không dùng, rút sạc.
- Tủ lạnh đặt cách tường một khoảng để toả nhiệt.
- Phơi quần áo ngoài trời, tránh phơi trong phòng kín.
Làm mát cơ thể thay vì làm mát cả phòng
- Quạt tiêu tốn ít điện hơn điều hoà nhiều lần; kết hợp khăn ướt lau người, chậu nước ngâm chân.
- Tắm nước mát (không quá lạnh) trước khi ngủ.
- Chiếu trúc, chiếu cói, ga cotton mát hơn đệm mút.
- Uống nước đều, ăn nhẹ, nhiều rau quả.
Khi dùng điều hoà
- Đặt khoảng 26–28°C, kết hợp quạt để gió lưu thông; mỗi độ hạ thêm tốn thêm điện đáng kể.
- Đóng cửa, kéo rèm phòng đang bật điều hoà.
- Vệ sinh lưới lọc định kỳ.
- Dàn nóng đặt nơi thoáng, có che nắng, không bị bịt kín.
- Khi đi ra ngoài trời nắng, không để chênh nhiệt quá lớn giữa phòng và ngoài trời.
Bảng chi phí và hiệu quả tham khảo
| Biện pháp | Chi phí | Hiệu quả |
|---|---|---|
| Thông gió đêm, đóng cửa ngày | Không tốn | Rõ rệt |
| Mành tre, lam che nắng bên ngoài cửa | Thấp | Cao với cửa hướng tây |
| Tấm cách nhiệt dưới mái tôn | Trung bình | Cao với nhà mái tôn |
| Sơn mái phản xạ | Trung bình | Khá |
| Trồng cây che phía tây | Thấp, lâu có tác dụng | Cao về lâu dài |
Góc nhìn hôm nay: nhà mát là nhà an toàn
Trong những đợt nắng nóng, người già sống trong phòng mái tôn kín, không có quạt, là những người gặp nguy hiểm nhất. Giữ nhà mát vì vậy không chỉ là chuyện tiện nghi mà là chuyện sức khoẻ, nhất là khi lưới điện quá tải, mất điện vào lúc nóng nhất. Kiến trúc truyền thống ở Việt Nam với mái dốc, hiên rộng, sân trong, cây xanh vốn đã giải quyết bài toán này; nhiều kiến trúc sư hiện nay học lại những giải pháp đó cho nhà mới. Khi sửa nhà, hãy hỏi thợ về cách nhiệt mái và che nắng hướng tây trước tiên.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để nhà mái tôn đỡ nóng?
Lót tấm cách nhiệt dưới mái, sơn mái màu sáng hoặc sơn phản xạ, làm trần có lỗ thoát khí nóng, hoặc thay bằng tôn cách nhiệt. Kết hợp thông gió ban đêm và đóng cửa phía nắng ban ngày.
Rèm che nắng nên lắp bên trong hay bên ngoài cửa?
Che bên ngoài cửa sổ hiệu quả hơn, vì chặn nhiệt trước khi đi qua kính. Rèm bên trong vẫn có ích nhưng một phần nhiệt đã vào phòng.
Bật điều hoà bao nhiêu độ là tiết kiệm?
Khoảng 26–28°C kết hợp với quạt thường đủ dễ chịu và tiết kiệm điện hơn nhiều so với đặt nhiệt độ thấp. Đóng kín cửa, kéo rèm khi bật.
Khi nào nên mở cửa để nhà mát?
Mở vào ban đêm và sáng sớm khi trời mát để đẩy khí nóng ra; đóng cửa phía có nắng vào trưa và chiều, chỉ mở cửa ở phía râm.