Trữ nước ngọt cho mùa khô hiệu quả là trữ từ cuối mùa mưa, chứa trong dụng cụ sạch có nắp kín, đặt nơi râm mát, và tính đủ lượng cho cả mùa: mỗi người cần tối thiểu vài lít nước uống, nấu ăn mỗi ngày, cộng thêm nước tắm giặt. Ở vùng hạn mặn, nước mưa là nguồn ngọt quý nhất; nước sông chỉ lấy khi đã đo độ mặn. Nước trữ lâu cần giữ sạch, chống muỗi đẻ trứng và đun sôi trước khi uống.
Cần bao nhiêu nước
Lượng nước tối thiểu cho mỗi người trong tình huống khẩn cấp thường được các tổ chức nhân đạo nêu khoảng 15 lít mỗi ngày cho mọi nhu cầu (uống, nấu ăn, vệ sinh cá nhân), trong đó nước uống và nấu ăn khoảng 3–5 lít. Ở điều kiện sống bình thường, mỗi người dùng nhiều hơn thế. Có thể ước tính:
| Nhu cầu | Lượng tham khảo mỗi người mỗi ngày |
|---|---|
| Uống | Khoảng 2–3 lít (nhiều hơn khi nắng nóng, lao động nặng) |
| Nấu ăn | Khoảng 2 lít |
| Vệ sinh cá nhân tối thiểu | Khoảng 6–10 lít |
Một gia đình bốn người muốn chủ động nước uống và nấu ăn trong 60 ngày mùa khô cần khoảng 1.000–1.200 lít nước thật sạch, chưa tính tắm giặt. Nước tắm giặt có thể dùng nguồn kém hơn (nước lợ nhẹ, nước ao đã lắng) nếu không có lựa chọn khác.
Các cách trữ nước
Lu, khạp, chum
Cách truyền thống ở miền Tây. Lu sành, lu xi măng giữ nước mát. Cần nắp đậy kín, lau rửa trước khi hứng nước mưa, đặt trên kệ cao chống chuột, rắn.
Bồn nhựa, bồn inox
Dung tích lớn (500–2.000 lít hoặc hơn), dễ vệ sinh, có vòi xả. Đặt nơi râm hoặc che nắng để hạn chế rêu, tảo.
Túi chứa nước chuyên dụng
Túi nhựa dẻo dung tích lớn, gấp gọn khi không dùng. Trong các mùa hạn mặn gần đây, nhiều tổ chức và chính quyền đã hỗ trợ loại túi này cho hộ nghèo ở ĐBSCL. Cần đặt trên mặt phẳng, không có vật nhọn, che nắng.
Bể xây, bể ngầm
Phù hợp hộ có đất, chứa lượng lớn nước mưa từ mái. Bể ngầm giữ nước mát nhưng khó vệ sinh hơn; cần nắp kín và lỗ thăm.
Ao, mương trữ nước
Dùng cho tưới vườn, chăn nuôi. Ao cần lót bạt ở vùng đất dễ thấm mặn, rào chắn an toàn cho trẻ em.
Hứng nước mưa cho sạch
- Bỏ đi nước của những cơn mưa đầu mùa và vài phút đầu mỗi trận: nước này rửa bụi, lá, phân chim trên mái.
- Vệ sinh mái, máng xối trước mùa hứng nước.
- Lắp lưới lọc rác ở đầu ống xả vào bể.
- Mái tôn, mái ngói phù hợp hứng nước; tránh hứng từ mái có sơn chì cũ, mái fibro xi măng loại cũ có amiăng đã xuống cấp.
- Đậy kín bể ngay sau khi đầy.
Giữ nước trữ không bị hỏng
- Nắp kín: ngăn muỗi đẻ trứng. Lu nước không đậy là nơi sinh sản của muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết.
- Che nắng: ánh nắng làm rêu, tảo phát triển.
- Múc bằng gáo riêng sạch hoặc dùng vòi; không nhúng tay, ca bẩn vào.
- Vệ sinh định kỳ lu, bồn trước mỗi mùa trữ.
- Đun sôi trước khi uống, hoặc dùng máy lọc phù hợp. Có thể dùng thêm viên, bột khử trùng nước theo hướng dẫn của trạm y tế và hướng dẫn trên bao bì.
Lấy nước sông khi có mặn: phải đo trước
Ở vùng hạn mặn, nước sông có thể ngọt lúc triều xuống và mặn lúc triều lên. Người dân thường canh lúc nước ròng, đo độ mặn rồi mới bơm vào ao, bồn. Không có máy đo thì không nên bơm cho cây ăn trái. Nước lợ không uống được, đun sôi cũng không làm hết mặn; muốn khử mặn cần máy lọc thẩm thấu ngược (RO) hoặc nguồn nước khác.
Tiết kiệm nước trong mùa khô
- Dùng nước rửa rau, vo gạo để tưới cây, dội nhà vệ sinh.
- Tắm bằng gáo thay vì vòi sen trong những ngày thiếu nước.
- Giặt đồ dồn một lần, dùng nước xả cuối để lau nhà.
- Tưới cây vào sáng sớm hoặc chiều mát, tưới gốc, tủ rơm giữ ẩm.
- Kiểm tra rò rỉ: một vòi nhỏ giọt liên tục có thể hao hàng chục lít mỗi ngày.
Góc nhìn hôm nay: nước mưa là tài nguyên
Trong khi nhiều nơi ở ĐBSCL thiếu nước ngọt mùa khô, lượng mưa cả năm ở vùng này không hề ít. Vấn đề là mưa tập trung vào mùa mưa và nước chảy đi hết. Mỗi mét vuông mái nhà hứng được khoảng 1 lít nước cho mỗi milimét mưa; một mái 50 m² với vài trận mưa 20 mm đã cho hàng nghìn lít. Các chương trình hỗ trợ bồn, túi trữ nước và hướng dẫn hứng nước mưa sạch của xã, hội phụ nữ, hội chữ thập đỏ là cơ hội đáng tận dụng trước mỗi mùa khô.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi người cần bao nhiêu nước mỗi ngày trong mùa khô?
Nước uống khoảng 2–3 lít, nấu ăn khoảng 2 lít, vệ sinh cá nhân tối thiểu khoảng 6–10 lít. Các tổ chức nhân đạo thường lấy mức tối thiểu khoảng 15 lít mỗi người mỗi ngày trong tình huống khẩn cấp.
Hứng nước mưa uống có an toàn không?
Nước mưa hứng sạch từ mái đã vệ sinh, bỏ nước đầu trận, chứa trong bể có nắp kín và đun sôi trước khi uống thường dùng được. Tránh hứng từ mái có sơn chì cũ hoặc mái fibro xi măng cũ xuống cấp.
Đun sôi nước lợ có hết mặn không?
Không. Đun sôi chỉ diệt vi khuẩn, không loại được muối. Muốn khử mặn cần máy lọc thẩm thấu ngược (RO) hoặc dùng nguồn nước ngọt khác.
Làm sao để lu nước không có lăng quăng?
Đậy nắp kín, súc rửa định kỳ, không để nước đọng trong chậu, vật dụng quanh nhà. Lu nước hở là nơi muỗi truyền sốt xuất huyết sinh sản.