Ở Việt Nam, bản tin gọi là nắng nóng khi nhiệt độ cao nhất trong ngày từ 35°C trở lên và độ ẩm tương đối thấp nhất từ 55% trở xuống; nắng nóng gay gắt từ 37°C; nắng nóng đặc biệt gay gắt từ 39°C. Nhưng cơ thể cảm nhận cái nóng theo cả nhiệt độ lẫn độ ẩm: trời 34°C mà ẩm cao có thể nguy hiểm không kém 37°C khô. Chỉ số nhiệt (nhiệt độ cảm nhận) giúp hiểu điều này. Nắng nóng là thiên tai lặng lẽ, gây hại nhiều nhất cho người già, trẻ nhỏ, người làm việc ngoài trời.
Các mức nắng nóng trong bản tin
| Mức | Nhiệt độ cao nhất trong ngày |
|---|---|
| Nắng nóng | Từ 35°C đến dưới 37°C |
| Nắng nóng gay gắt | Từ 37°C đến dưới 39°C |
| Nắng nóng đặc biệt gay gắt | Từ 39°C trở lên |
Nhiệt độ trong bản tin được đo trong lều khí tượng, trong bóng râm, ở độ cao khoảng 2 m. Ngoài nắng, trên mặt đường bê tông, trong cabin xe, nhiệt độ thực tế cao hơn nhiều. Vì vậy khi bản tin ghi 38°C, người làm việc ngoài trời có thể chịu cái nóng cảm nhận trên 45°C.
Kỷ lục nhiệt độ ở Việt Nam
Theo ghi nhận của ngành khí tượng, nhiệt độ cao nhất từng đo được ở Việt Nam là 44,2°C tại trạm Tương Dương (Nghệ An) vào tháng 5/2023, vượt kỷ lục trước đó. Bắc Trung Bộ là vùng hay có nhiệt độ cao nhất cả nước do gió Tây khô nóng (người dân gọi là gió Lào): gió mùa tây nam vượt dãy Trường Sơn, bị mất hơi ẩm ở sườn bên kia rồi đổ xuống như một luồng khí nóng khô.
Chỉ số nhiệt: vì sao trời ẩm lại thấy nóng hơn
Cơ thể làm mát chủ yếu bằng mồ hôi bay hơi. Khi không khí ẩm, mồ hôi khó bay hơi, cơ thể khó hạ nhiệt. Chỉ số nhiệt (heat index) do các cơ quan khí tượng như Cơ quan Khí tượng Quốc gia Mỹ tính từ nhiệt độ và độ ẩm, cho biết cái nóng "cảm nhận". Ví dụ, ở khoảng 34°C với độ ẩm cao khoảng 70%, chỉ số nhiệt có thể vượt 45°C, mức được coi là nguy hiểm.
Ở Việt Nam, nắng nóng ở Nam Bộ thường có độ ẩm cao hơn Bắc Trung Bộ, nên dù nhiệt độ bản tin thấp hơn, cảm giác oi bức vẫn rất khó chịu. Một số ứng dụng thời tiết hiển thị "nhiệt độ cảm nhận" — đây là con số đáng xem khi lên kế hoạch làm việc ngoài trời.
Ai dễ bị nguy hiểm nhất
- Người cao tuổi: cảm giác khát kém, khả năng điều nhiệt giảm, hay dùng thuốc ảnh hưởng tới cân bằng nước.
- Trẻ nhỏ: mất nước nhanh, không tự nói được là mệt.
- Người có bệnh mạn tính: tim mạch, thận, tiểu đường, huyết áp.
- Người lao động ngoài trời: công nhân xây dựng, nông dân, người giao hàng, bán hàng rong.
- Người sống một mình, trong phòng kín không có quạt, cửa sổ.
Dấu hiệu cơ thể đang quá nóng
Mệt lả, chóng mặt, đau đầu, buồn nôn, chuột rút, ra nhiều mồ hôi rồi đột ngột khô da, lú lẫn, nói lắp. Khi có dấu hiệu lú lẫn, ngất, thân nhiệt rất cao, đó là tình trạng cấp cứu: gọi 115, đưa người vào chỗ mát và làm mát cơ thể trong khi chờ (cách sơ cứu chi tiết nên học ở các lớp sơ cứu của Hội Chữ thập đỏ hoặc cơ sở y tế).
Sống qua đợt nắng nóng
Lịch sinh hoạt
- Làm việc nặng ngoài trời vào sáng sớm, chiều muộn; nghỉ trong khoảng 11h–15h nếu có thể.
- Nghỉ ngắn trong bóng râm sau mỗi khoảng thời gian làm việc.
- Không để trẻ, người già, vật nuôi trong xe đóng kín, dù chỉ vài phút.
Uống nước
- Uống đều đặn trong ngày, không đợi khát.
- Người lao động nặng ra nhiều mồ hôi có thể cần bù muối khoáng; người có bệnh tim, thận nên hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp.
- Hạn chế rượu bia, đồ uống nhiều đường khi trời nóng.
Trang phục
- Quần áo sáng màu, rộng, thoáng; mũ rộng vành; kính râm.
- Che chắn da tránh cháy nắng; cháy nắng làm cơ thể khó tản nhiệt.
Quan tâm người xung quanh
- Gọi điện hoặc ghé thăm người già sống một mình mỗi ngày trong đợt nắng nóng.
- Nhắc người làm việc ngoài trời nghỉ, uống nước.
Nắng nóng và thiệt hại khác
- Cháy: khô hanh làm tăng nguy cơ cháy nhà, cháy rừng; quá tải điện làm chập cháy.
- Điện: nhu cầu điều hoà tăng cao gây quá tải lưới điện, mất điện cục bộ.
- Nông nghiệp: cây trồng héo, vật nuôi sốc nhiệt, cá chết do nước ao nóng, thiếu ôxy.
- Nước: hồ chứa cạn nhanh do bốc hơi và nhu cầu tưới tăng.
Góc nhìn hôm nay: nắng nóng là thiên tai thật sự
Ở nhiều nước, các đợt nắng nóng được xếp vào loại thiên tai gây tử vong cao nhất, chỉ ít được chú ý vì không có hình ảnh đổ nát. Châu Âu từng có những mùa hè nắng nóng khiến số người tử vong tăng vọt, phần lớn là người cao tuổi. Việt Nam đã đưa nắng nóng vào danh mục thiên tai được dự báo, cảnh báo. Hãy coi bản tin "nắng nóng gay gắt" như một bản tin bão nhỏ: điều chỉnh lịch làm việc, chăm người già, kiểm tra nước uống.
Câu hỏi thường gặp
Nắng nóng gay gắt là bao nhiêu độ?
Theo cách phân loại trong bản tin ở Việt Nam, nắng nóng gay gắt là khi nhiệt độ cao nhất từ 37°C đến dưới 39°C; từ 39°C trở lên là nắng nóng đặc biệt gay gắt. Nắng nóng là từ 35°C, độ ẩm thấp nhất từ 55% trở xuống.
Nhiệt độ cao nhất từng đo được ở Việt Nam là bao nhiêu?
Theo ghi nhận của ngành khí tượng, kỷ lục là 44,2°C tại trạm Tương Dương (Nghệ An) vào tháng 5/2023.
Chỉ số nhiệt là gì?
Chỉ số nhiệt là nhiệt độ cơ thể cảm nhận, tính từ nhiệt độ và độ ẩm không khí. Khi độ ẩm cao, mồ hôi khó bay hơi nên cảm giác nóng hơn nhiệt độ thực.
Gió Lào là gì?
Là cách người dân gọi gió Tây khô nóng ở Bắc Trung Bộ: gió mùa tây nam vượt dãy Trường Sơn, mất hơi ẩm ở sườn bên kia rồi đổ xuống thành luồng khí nóng, khô.