Bờ biển Việt Nam có nguy cơ sóng thần, nhưng thấp hơn nhiều so với Nhật Bản, Indonesia hay Philippines. Nguồn đáng lo nhất là đới hút chìm rãnh Manila ở phía đông Biển Đông, ngoài khơi đảo Luzon (Philippines): các nghiên cứu mô phỏng cho thấy nếu tại đây xảy ra động đất rất lớn, sóng thần có thể tới bờ biển miền Trung Việt Nam sau khoảng hai giờ. Chưa có tài liệu đáng tin nào ghi nhận một trận sóng thần lớn gây thảm hoạ ở Việt Nam trong lịch sử gần đây, nhưng các cơ quan chuyên môn vẫn xây dựng hệ thống cảnh báo và kịch bản ứng phó.
Những nguồn có thể gây sóng thần tới Việt Nam
| Nguồn | Vị trí | Mức đáng lo |
|---|---|---|
| Rãnh Manila | Phía đông Biển Đông, phía tây đảo Luzon | Cao nhất trong các nguồn với Việt Nam |
| Các đứt gãy trong Biển Đông | Gần bờ Nam Trung Bộ, quanh các bể trầm tích | Thấp đến trung bình, còn đang nghiên cứu |
| Núi lửa ngầm | Ngoài khơi Nam Trung Bộ (khu vực Hòn Tro gần Phú Quý) | Thấp |
| Nguồn xa ở Thái Bình Dương | Nhật Bản, Philippines phía Thái Bình Dương | Thấp vì Biển Đông được các đảo che chắn |
Rãnh Manila là nơi mảng Biển Đông hút chìm xuống dưới quần đảo Philippines. Một số nhà khoa học cho rằng đới này có thể tích tụ năng lượng cho động đất rất lớn, nhưng tần suất và độ lớn tối đa vẫn còn nhiều tranh luận vì chuỗi số liệu lịch sử ngắn.
Kịch bản sóng thần cho bờ biển miền Trung
Các nghiên cứu mô phỏng của Viện Vật lý Địa cầu và nhiều nhóm quốc tế xem xét kịch bản động đất cực đại ở rãnh Manila. Kết quả thường được nêu:
- Sóng thần lan tới bờ biển miền Trung và Nam Trung Bộ sau khoảng 1,5–2 giờ.
- Các đoạn bờ chịu ảnh hưởng mạnh nhất nằm ở khoảng Quảng Ngãi tới Khánh Hoà, và các đảo ven bờ như Lý Sơn.
- Độ cao sóng tuỳ kịch bản, có thể từ vài mét tới cao hơn ở những vị trí địa hình thuận lợi cho sóng dồn.
Đây là kịch bản để chuẩn bị, không phải dự báo sẽ xảy ra. Khoảng thời gian 1,5–2 giờ là "cửa sổ" quý giá: đủ để cảnh báo và sơ tán nếu hệ thống và người dân sẵn sàng.
Có từng có sóng thần ở Việt Nam?
Có một số ghi chép rải rác về hiện tượng nước biển dâng bất thường ở ven biển Việt Nam trong quá khứ, và các nghiên cứu trầm tích tìm dấu vết sóng thần cổ ở một số nơi như Lý Sơn, nhưng kết quả còn đang được thảo luận. Năm 2004, khi sóng thần Ấn Độ Dương xảy ra, bờ biển Việt Nam không bị ảnh hưởng vì nằm ở phía bên kia bán đảo Đông Dương. Truyền thông đôi khi gọi nhầm nước dâng do bão hay "sóng lừng" là sóng thần; đó là những hiện tượng khác.
Hệ thống cảnh báo sóng thần ở Việt Nam
- Trung tâm Báo tin động đất và Cảnh báo sóng thần thuộc Viện Vật lý Địa cầu theo dõi động đất trong vùng và Biển Đông 24/7, phát tin cảnh báo theo quy chế báo tin.
- Việt Nam tham gia hệ thống cảnh báo sóng thần khu vực, nhận tin từ các trung tâm quốc tế.
- Một số địa phương ven biển miền Trung, nhất là Quảng Ngãi, Bình Định cũ, Khánh Hoà, đã được lắp trạm cảnh báo sóng thần với còi, loa; một số nơi tổ chức diễn tập sơ tán.
- Tin cảnh báo được truyền qua đài, truyền hình, tin nhắn, loa xã.
Người dân ven biển miền Trung nên biết
- Ba dấu hiệu tự nhiên: rung mạnh hoặc kéo dài, nước biển rút bất thường, tiếng gầm từ biển (xem bài riêng).
- Khi nghe cảnh báo sóng thần chính thức, đi lên cao hoặc vào sâu đất liền theo hướng dẫn, mang theo túi khẩn cấp.
- Biết điểm cao nhất gần nhà, gần trường học, gần chợ, và đường đi lên đó.
- Người trên đảo (Lý Sơn, Phú Quý, Cù Lao Chàm…): biết vị trí đồi cao nhất, toà nhà kiên cố cao tầng nhất.
- Ngư dân ngoài khơi xa: sóng thần ở biển sâu thấp, không nên chạy vào bờ khi đang có cảnh báo; nghe hướng dẫn qua máy thông tin liên lạc.
Góc nhìn hôm nay: nguy cơ thấp nhưng hậu quả có thể lớn
Sóng thần thuộc loại thiên tai "hiếm nhưng nặng". Năm 2004, trước khi thảm hoạ xảy ra, nhiều nước quanh Ấn Độ Dương cũng coi nguy cơ sóng thần là thấp và không có hệ thống cảnh báo. Bài học đó khiến Việt Nam và nhiều nước Biển Đông đầu tư vào quan trắc và cảnh báo. Với người dân, chi phí chuẩn bị rất nhỏ: thuộc ba dấu hiệu, biết chỗ cao gần nhà. Muốn tìm hiểu thêm, có thể đọc các bản đồ nguy cơ sóng thần ven biển do Viện Vật lý Địa cầu công bố.
Câu hỏi thường gặp
Việt Nam có nguy cơ sóng thần không?
Có, nhưng thấp hơn nhiều so với Nhật Bản, Indonesia hay Philippines. Nguồn đáng lo nhất là rãnh Manila ở phía đông Biển Đông, có thể gây sóng thần tới bờ biển miền Trung nếu xảy ra động đất rất lớn.
Sóng thần từ rãnh Manila tới Việt Nam mất bao lâu?
Theo các nghiên cứu mô phỏng, khoảng 1,5–2 giờ sau động đất, tuỳ vị trí bờ biển. Đây là khoảng thời gian quý để cảnh báo và sơ tán.
Vùng nào ở Việt Nam dễ bị sóng thần nhất?
Các kịch bản thường chỉ ra bờ biển miền Trung và Nam Trung Bộ, khoảng từ Quảng Ngãi tới Khánh Hoà, cùng các đảo ven bờ như Lý Sơn.
Sóng thần năm 2004 có ảnh hưởng Việt Nam không?
Không. Bờ biển Việt Nam nằm ở phía bên kia bán đảo Đông Dương so với Ấn Độ Dương, nên không bị sóng thần 2004 tác động.