Sơ tán khi lũ lên: đi lúc nào, mang gì, báo ai cho an toàn

Nên sơ tán khi chính quyền ra lệnh, hoặc sớm hơn nếu nhà bạn ở vùng trũng, ven sông, ngoài đê, chân đồi và bản tin cho thấy lũ lên mức nguy hiểm. Đi lúc trời còn sáng, nước còn nông, đường còn đi được; mang theo túi khẩn cấp, giấy tờ, thuốc, điện thoại và sạc; ngắt điện, khoá gas, khoá cửa; báo cho trưởng thôn hoặc người thân biết mình đi đâu. Sơ tán muộn là nguyên nhân của rất nhiều cuộc giải cứu nguy hiểm giữa đêm.

Khi nào cần đi

Có ba tình huống:

• Có lệnh sơ tán: chính quyền xã thông báo qua loa, tin nhắn, cán bộ đến tận nhà. Đi ngay, không thương lượng.
• Chưa có lệnh nhưng nhà thuộc diện nguy cơ cao: nhà ngoài đê, bãi sông, vùng trũng từng ngập sâu, nhà sát khe suối, chân đồi đã có vết nứt. Khi bản tin dự báo lũ lớn, hãy chủ động đi sớm.
• Dấu hiệu bất thường: nước lên nhanh bất thường, nghe tiếng ầm từ phía núi, đất nứt, nước suối đục ngầu đột ngột. Đi ngay lên chỗ cao, không chờ thông báo.

Đi đâu

• Điểm sơ tán tập trung của xã: trường học, trạm y tế, nhà văn hoá, trụ sở xã kiên cố ở chỗ cao.
• Nhà người thân, hàng xóm: nhà cao tầng kiên cố, ở vị trí không ngập. Thoả thuận trước từ đầu mùa lũ ("nhà nhận nhà").
• Chỗ cao gần nhất: khi không kịp đi xa, lên đồi, đê cao, tầng cao nhất của nhà kiên cố.

Biết đường tới điểm sơ tán từ trước, chọn đường không qua ngầm tràn, cầu yếu, chỗ trũng. Nên đi thử một lần khi trời bình thường.

Mang gì: túi một người xách được

Không mang đồ cồng kềnh, nặng. Đồ đạc lớn đã kê cao từ trước; tính mạng là thứ duy nhất phải mang theo bằng mọi giá.

Trước khi rời nhà

1. Ngắt cầu dao tổng (nếu chưa có nước ở chỗ cầu dao).
2. Khoá van gas, đưa bình gas lên cao hoặc buộc chặt.
3. Đưa vật nuôi lên chỗ cao, hoặc mở chuồng nếu không mang theo được để chúng tự thoát (xem bài về vật nuôi khi sơ tán).
4. Khoá cửa.
5. Báo trưởng thôn, cán bộ xã hoặc người thân: cả nhà đi đâu, mấy người.

Trên đường sơ tán

• Đi cùng nhau, người già, trẻ nhỏ, người khuyết tật, phụ nữ có thai được đưa đi trước.
• Không đi qua chỗ nước chảy; dùng gậy dò đường khi phải đi qua nước đọng nông.
• Tránh xa dây điện, cột điện, cây lớn nghiêng.
• Đi xuồng, ghe: mặc áo phao, không chở quá tải, nghe theo người lái.
• Nếu bị cô lập giữa đường: lên chỗ cao nhất có thể, gọi 112 hoặc 114, dùng đèn pin, khăn sáng màu để báo hiệu.

Người cần giúp đỡ đặc biệt

Mỗi xóm nên có danh sách những người không tự đi được: người già sống một mình, người nằm liệt, người khuyết tật vận động, phụ nữ sắp sinh, người đang chạy thận hay thở máy. Họ cần được đưa đi sớm nhất, thường là từ khi có cảnh báo chứ không đợi lệnh. Nếu nhà bạn có người như vậy, hãy báo trước với trưởng thôn ngay từ đầu mùa mưa để được xếp vào danh sách ưu tiên, và chuẩn bị sẵn xe lăn, cáng, thuốc men, giấy tờ bệnh án. Người đang điều trị bệnh mạn tính nên hỏi bác sĩ về lượng thuốc dự trữ cần mang theo khi phải rời nhà vài ngày.

Ở điểm sơ tán

• Đăng ký với cán bộ phụ trách để xã biết đủ người.
• Giữ vệ sinh chung, uống nước sạch, ăn chín. Báo ngay cho cán bộ y tế nếu có người sốt, tiêu chảy.
• Trông trẻ cẩn thận, điểm sơ tán thường đông người và gần nước.
• Không tự ý quay về nhà khi nước chưa rút và chưa có thông báo.

Khi nào được về

Chỉ về khi xã thông báo an toàn. Về tới nhà, đừng vào ngay: quan sát xem nhà có nứt, nghiêng, sụt nền không; có mùi gas không; dây điện có rơi không. Không đóng điện lại khi đồ điện, ổ cắm còn ướt. Xem thêm danh mục Đánh giá & khắc phục thiệt hại cho từng bước dọn dẹp.

Góc nhìn hôm nay: lý do người ta không chịu đi

Lý do phổ biến nhất là sợ mất đồ, lo nhà bị trộm, tiếc vật nuôi, và "năm nào cũng lũ mà có sao đâu". Nhưng các trận lũ lớn như năm 1999 hay năm 2020 ở miền Trung đều cho thấy lũ có thể vượt mọi kinh nghiệm cũ. Nhiều xã đã giải quyết bằng cách tổ chức trông coi tài sản cho hộ đi sơ tán, có điểm giữ gia súc chung, và lập danh sách "nhà nhận nhà" từ đầu mùa. Nếu xóm bạn chưa có, đó là việc có thể đề xuất ngay trong cuộc họp thôn đầu mùa mưa.