Đuối nước là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ em Việt Nam, và mùa mưa lũ là lúc nguy cơ tăng cao vì nước ngập quanh nhà, ao hồ đầy, suối chảy xiết. Cách phòng hiệu quả nhất là người lớn trông trẻ liên tục trong tầm tay, rào chắn chỗ nước và dạy trẻ không chơi gần nước lũ. Khi thấy người đuối nước, nhớ nguyên tắc "hô hoán – ném – đưa – không nhảy": gọi người lớn, ném vật nổi, đưa sào hoặc dây, không lao xuống nếu không được huấn luyện cứu hộ.
Vì sao mùa lũ nguy hiểm với trẻ
- Nước ở ngay cửa nhà: ở vùng ngập, chỉ cần bước khỏi hiên là xuống nước sâu.
- Trẻ tò mò: nước lũ mang theo cá, đồ trôi, trẻ thích ra vớt, câu, tắm.
- Người lớn bận: lo kê đồ, chống lụt, thu hoạch chạy lũ, trẻ dễ bị bỏ một mình.
- Bờ trơn, sụt lở: bờ ao, bờ kênh ngấm nước dễ sạt, trẻ đứng gần mép là trượt.
- Đuối nước diễn ra im lặng: trẻ nhỏ chìm rất nhanh, thường không kịp kêu, không vùng vẫy như trong phim.
Theo số liệu thường được ngành lao động – thương binh và xã hội và UNICEF nêu trong các năm gần đây, mỗi năm Việt Nam có khoảng 2.000 trẻ em tử vong do đuối nước. Trẻ dưới 5 tuổi hay đuối nước ở ngay gần nhà: chum vại, ao, mương; trẻ lớn hơn hay đuối nước khi đi tắm sông, suối, hồ.
Phòng ngừa: những việc người lớn làm được ngay
Với trẻ nhỏ dưới 6 tuổi
- Luôn có một người lớn được giao trông trẻ, ở trong tầm tay khi gần nước. Giao rõ ràng: "con ở với bà", không phải "ai rảnh thì trông".
- Rào mép sàn nhà, cầu ao, bậc xuống bến. Đậy kín chum, vại, bể nước, xô chậu.
- Không giao trẻ nhỏ cho trẻ lớn trông khi ở gần nước lũ.
- Nơi có điểm giữ trẻ mùa lũ do xã tổ chức, hãy gửi trẻ trong những ngày bận rộn.
Với trẻ lớn hơn
- Dặn rõ: không tắm, không bơi, không câu cá, không vớt củi ở chỗ nước lũ, sông suối đang lên.
- Không tụ tập chơi ở đập tràn, ngầm tràn, chân cầu khi lũ.
- Đi học qua đò, qua ngầm: mặc áo phao, đi cùng người lớn hoặc chờ khi có hướng dẫn của trường, xã.
- Cho trẻ học bơi và học kỹ năng an toàn trong nước ở lớp có người hướng dẫn. Biết bơi giúp giảm nguy cơ, nhưng nước lũ chảy xiết thì người biết bơi giỏi cũng bị cuốn.
Khi thấy người đuối nước: hô hoán – ném – đưa – không nhảy
- Hô hoán: gọi to người lớn xung quanh giúp. Gọi 115 cấp cứu hoặc 112, 114 nếu cần cứu nạn.
- Ném: ném cho người đuối nước thứ gì nổi được: phao, can nhựa rỗng có nắp, quả bóng, thùng xốp, bó tre, áo phao.
- Đưa: đứng vững trên bờ, nằm hoặc ngồi thấp, đưa sào, cành cây, dây, khăn để người đó nắm rồi kéo vào. Có người khác giữ chân mình phía sau.
- Không nhảy: không lao xuống nước nếu không được huấn luyện cứu hộ. Người đuối nước hoảng loạn có thể ghì người cứu xuống. Rất nhiều vụ chết hai ba người xảy ra vì người cứu cũng bị đuối.
Trẻ em cần được dạy riêng điều thứ tư: khi thấy bạn chìm, việc của con là kêu người lớn và ném đồ nổi, không phải nhảy xuống.
Sau khi đưa được người lên bờ
Gọi cấp cứu 115 ngay. Nếu người bị nạn không thở, cần hồi sức tim phổi càng sớm càng tốt; đây là kỹ năng nên học ở các lớp sơ cứu do Hội Chữ thập đỏ hoặc cơ sở y tế tổ chức. Không dốc ngược người bị nạn để "xốc nước", vì việc đó làm mất thời gian quý và không giúp được gì. Kể cả khi người bị nạn đã tỉnh, vẫn nên đưa đi khám vì có thể có biến chứng sau đó.
Bảng phân công trong nhà mùa lũ
| Việc | Người phụ trách |
|---|---|
| Trông trẻ dưới 6 tuổi liên tục | Một người lớn cụ thể (ví dụ bà, mẹ), đổi ca rõ ràng |
| Rào mép sàn, cầu ao, đậy chum vại | Bố hoặc người lớn khoẻ |
| Kiểm tra trẻ lớn đi đâu, với ai | Bố mẹ |
| Chuẩn bị áo phao cho mọi người | Cả nhà |
| Ghi số 112, 114, 115 dán ở chỗ dễ thấy | Con lớn |
Áo phao: món đồ nên có ở mọi nhà vùng lũ
Áo phao đúng cỡ, có dây cài giữa hai chân cho trẻ nhỏ, giúp trẻ nổi ngửa mặt lên. Phao bơi đeo tay, phao tròn đồ chơi không thay được áo phao, vì dễ tuột, xẹp. Ở vùng lũ, mỗi người trong nhà nên có một áo phao, treo ở chỗ dễ lấy, và mặc khi đi xuồng, đò hay sơ tán qua chỗ nước.
Góc nhìn hôm nay: "biết bơi" chỉ là một lớp bảo vệ
Nhiều chương trình dạy bơi an toàn cho trẻ em đã được triển khai ở các tỉnh, và đó là việc đáng làm. Nhưng các tổ chức y tế thế giới đều nhấn mạnh phòng chống đuối nước cần nhiều lớp cùng lúc: trông trẻ, rào chắn, dạy bơi, áo phao, dạy kỹ năng cứu đúng cách và sơ cứu. Trong mùa lũ, lớp quan trọng nhất vẫn là có người lớn bên cạnh trẻ. Nếu xã có lớp sơ cứu, lớp bơi mùa hè, hãy cho cả nhà tham gia.
Câu hỏi thường gặp
Thấy người đuối nước thì làm gì?
Hô hoán gọi người giúp và gọi cấp cứu, rồi ném vật nổi hoặc đưa sào, dây để người đó nắm và kéo vào. Không nhảy xuống nếu không được huấn luyện cứu hộ, vì người cứu rất dễ bị đuối theo.
Có nên dốc ngược người đuối nước để xốc nước ra không?
Không. Việc này làm mất thời gian quý và không giúp ích. Hãy gọi 115, kiểm tra hơi thở và hồi sức tim phổi nếu người bị nạn không thở.
Trẻ biết bơi thì có an toàn khi lũ không?
Không hoàn toàn. Nước lũ chảy xiết, nhiều vật trôi, lạnh và đục, người bơi giỏi cũng có thể bị cuốn. Biết bơi chỉ là một lớp bảo vệ, cần thêm trông trẻ, rào chắn và áo phao.
Trẻ nhỏ đuối nước thường ở đâu?
Trẻ dưới 5 tuổi hay đuối nước ngay gần nhà: chum vại, xô chậu, ao, mương. Trẻ lớn hơn hay đuối nước khi tắm sông, suối, hồ không có người lớn đi cùng.